Ośrodek Nowy Świat w Legnicy

piszą o nas!

2012-01-25T03:59:00.001-08:00

http://gazeta.teatr.legnica.pl/index.php/akt-artykuly/3711-panorama-legnicka-hiphopowy-nowy-swiat

Worki i kartony pełne zabawek...

2012-01-21T08:52:00.000-08:00

W środę zawieźliśmy do domu dziecka worki i kartony pełne zabawek, przyborów szkolnych, książek, słodyczy... Zbieraliśmy je podczas hip – hopowego koncertu charytatywnego 6 . stycznia w Cafe Modjeska.

Noszenia było dużo. Dzielnie pomagali nam chłopcy z warsztatów, młodzi hip - hopowcy. Warto wspomnieć, że udało się zebrać tego aż tak dużo właśnie dzięki dzieciom i zespołom, które wtedy zagrały: The Huracan Company, RWP - Raport Własny Patent, Looz Box, Dj HermesX.

Pomagało nam też dużo innych osób, na różne możliwe sposoby. Wszystkim bardzo, bardzo dziękujemy! Było warto!

Tony zabawek!

2012-01-07T06:28:00.000-08:00

Na koncercie udało nams się zebrać bardzo, bardzo, bardzo dużo zabawek i innych rzeczy dla Domów Dziecka. Dziękujemy raz jeszcze wszystim za pomoc!

>

więcej zdjęć na:
http://foto.lca.pl/foto,1325895616,Hip_hopowy_koncert_charytatywny_w_Caffe_Modjeska.html

warsztaty hip hopowe

2012-01-05T06:24:00.000-08:00

Od trzech dni trwają warsztaty hip - hopowe dla dzieci. Ich efekt będzie można zobaczyć na początku jutrzejszego koncertu charytatywnego. Dzieci oglądały krótki występ artystów, którzy zagrają w piątek. Zapoznały się z nami, ze sobą. Zapoznały się między innymi z piosenką Jamal "Słowo" i przez reszte warsztatów wytrwale ćwiczyli i wciąż ćwiczą jej wykonanie... Występując na koncercie pomagają dzieciom z domów dziecka.

Hip - hopowy koncert charytatywny odbędzie się w piątek (6.01.12) o godz. 20 w Cafe Modjeska. Wstęp z darmowymi biletami (do odebrania w kasie Teatru). Zbierać będziemy gry planszowe i edukacyjne, puzzle, słodycze: czeklady i cukierki.

Charytatywny koncert hip - hopowy

2011-12-30T06:21:00.000-08:00

Będzie się działo noworocznie, prezentowo, hip – hopowo...
Ośrodek Nowy Świat, Teatr Heleny Modrzejewskiej w Legnicy oraz zespół the Huragan Company organizują noworoczny, charytatywny koncert hip – hopowy, podczas którego zbierać będziemy prezenty dla Domu Dziecka w Legnicy. Na scenie wystąpią lokalne zespoły z Legnicy i okolic: The Huracan Company, RWP - Raport Własny Patent, Looz Box, Dj HermesX oraz dzieciaki z okolic Nowego Świata. Koncert jest bezpłatny, darmowe wejściówki do odebrania w kasie Teatru od wtorku. Na koncert zamiast opłaty zwźcie ze sobą:
- przybory szkole (zeszyty i długopisy)
- gry planszowe i edukacyjne
- słodycze (czekolady lub cukierki – ważne żeby były podzielne)

6 stycznia godzina 20.00
Teatr im. Heleny Modrzejewskiej w Legnicy

"PO PIERWSZE NIE SZKODZIĆ - pomagamy dzieciom mądrze" - Konferencja

2011-11-22T08:21:00.000-08:00

Nowy Świat we współpracy z Fundacją Rosa i innymi organizacjami zaprasza na Konferencję "PO PIERWSZE NIE SZKODZIĆ - pomagamy dzieciom mądrze"
28.listopada 2011
start godz. 9.00
ul. Jana W. Dawida 1, w auli oraz salach nr 51, 52, 53, 60.
Więcej informacji na :
http://www.fundacjarosa.pl/nasze-programy/konferencja/328

Ognisko na Nowym Świecie

2011-10-12T03:36:00.001-07:00

To już ostatnie w tym sezonie ognisko!

Zapraszamy wszystkich, bardzo bardzo serdecznie!

Weźcie instrumenty! Niech będzie muzycznie!

Kiełbaski i napoje mniej lub bardziej wyskokowe we własnym zakresie.

piatek (14.10) godz. 18.30

Wpadajcie!

Zadjęcia z Przeglądu Kapel cz. 2

2011-10-03T04:42:00.001-07:00

Druga tura zdjęć jest autorstwa Oliver Kramer.

Thanks Oli!

Zdjęcia z Przeglądu Kapel cz. 1

2011-10-02T11:02:00.001-07:00

Za zdjęcia dziękujemy Orestowi!

Piszą o Przegladzie

2011-10-02T11:01:00.000-07:00

http://kulturalia.lca.pl/news,29615,Energetyczny_przeglad_na_Nowym_Swiecie_.html

Przegląd kapel na Nowym Świecie

2011-09-30T05:10:00.000-07:00

Zaczynamy już o godz. 19.00, 1 października na Nowy Świat - wejście od strony podwórka przy ul. Korczaka 19

Wstęp bezpłatny!

WYSTĄPIĄ:

aTakiRock
Zespół grający od wielu lat. Teraz w obecnym składzie gra od sierpnia 2010r. Choć muzycy znają się od wielu lat. Grają jak sami mówią a Takiego Rocka.

ALTEREXIT
Zespół oficjalnie powstał 20 listopada 2009 roku. Po wielu perturbacjach ,zmianach personalnych oraz stylistycznych alterexit to czterech facetów ,muzyków ale i cztery indywidualności ,które trzyma przy sobie pasja do muzyki i radość z jej grania.
Tylko na koncertach można nas usłyszeć, gdyż internet robi pogrzeb fonografii

The Huracan Company
powstał w grudniu 2010 roku. Zespół połączyła miłość do muzyki. Grają hip-hop z odrobiną reggae. Mają za sobą kilkanaście koncertów, na które przychodziło wiele fanów ich twórczości. Przyjmowali ich bardzo ciepło i świetnie się bawili – tak jak Wy dziś!
Zapraszamy na nasz facebookowy fanpage "The Huracan Company".

Złoty Strzał
Istnieje od 31 października 2007 roku. Ich muzyka, to szalona, alternatywna mieszanka klasycznego rock-a, punk-u, reggae i ska. Dlatego ich styl określili jako alternatywę lub alternatywny rock. Co więcej można powiedzieć? Chyba nie da rady już nic dodać, po prostu trzeba posłuchać.

+ niespodzianka !

Spektakl Historia Nowego Świata

2011-09-16T03:58:00.001-07:00

Spektakl Historia Nowego Świata powstał podczas warsztatów teatralnych w maju tego roku, w których wzięli udział młodzi ludzie z Izraela, Niemiec i Polski.
Jest to opowieść o dziejach budynku i jego okolicy. Opiera się na prawdziwych historiach mieszkańców Nowego Świata. Historie te były zbierane przez uczestników warsztatów tak w Legnicy jak i w Niemczech czy Izraelu.
Reakcja widzów pokazała, jak istotne jest to miejsce i jak ważne są historie z nim związane. Do dziś wywołują w ludziach emocje i wzruszenia. Dlatego też postanowiliśmy powtórzyć spektakl w tym samym, międzynarodowym składzie. Gramy w niedzielę (18.09) o godz. 18.00 oraz w poniedziałek (19.09). o godz. 11.00.

Na poniedziałkowy spektakl są jeszcze bilety- darmowe bilety do odebrania w kasie teatru.

Wejście od ulicy Nowy Świat 19.

Kilka scen spektaklu dostępne do obejrzenia na: http://www.sendspace.com/file/gfzxdb

EtnoBadania: Kilka słów podsumowania wyjazdu na Łemkowszczyznę

2011-09-15T13:30:00.000-07:00

Opowieści, które zostały zebrane w czasie naszych sierpniowych wojaży pokazały nam inne spojrzenie na zawiłą historię Łemków. Opowieści naszych rozmówców ukazały nam obraz Łemkowszczyzny tej bliskiej, tej codziennej. Ulegliśmy czarowi Beskidu Niskiego, kamiennym krzyżom, zapachowi drewnianych cerkwi i opowieściom ludzkim o dzieciństwach, pracy, zabawach, przesiedleniach i powrotach na Łemkowyne...

Największe wrażenie zrobiły na nas opuszczone wioski, w których tylko kamienne krzyże są śladem ludzi, którzy tu mieszkali. Jest jeszcze ziemia, w której tkwią kamienne fundamenty niedostępne dla oczu w czasie letnim. Z jednej strony wioski, które istnieją tylko na mapach, z drugiej tętniące życiem łemkowskie centra kultury takie jak Bartne, to połączenie powoduje, że Łemkowszczyzna zaskakuje... Za każdym razem gdy mijaliśmy opuszczone wsie w głowie kołatała się myśl - Czuliśmy się jak byśmy byli za granicą, a z drugiej strony wiedzieliśmy, że jesteśmy w Polsce... Czyżby egzotyka na wyciągniecie ręki? Nie ta z dalekich krain ale ta, która musi zostać dostrzeżona by ukazać swoje piękno. Ta, która często znajduje się obok nas, niekiedy nawet na naszym podwórku... Fascynuje gdy tylko zachcemy ją zauważyć i poznać...

Dość wychwalania, po prostu polecamy Beskid Niski!

Niektóre fragmenty transkrypcji rozmów zostały zamieszczone na blogu, reszta nadal jest opracowywana. Opowieści zebrane w czasie badań na Łemkowszczyźnie ale także historie zebrane w kwietniu 2011 roku w okolicach Legnicy posłużą nam jako podstawa do scenariusza spektaklu, który będzie organizowany wiosną 2012 roku. Już dziś serdecznie zapraszamy starszych i młodych muzykujących Łemków do współtworzenia spektaklu.

Jeszcze raz dziękujemy wszystkim naszym rozmówcom a także przychylnym ludziom, których spotkaliśmy na naszej drodze.

Marcelina Jakimowicz

EtnoBadania: Zima na boso – opowieść pana Józefa

2011-09-15T05:32:00.000-07:00

Pan Józef opowiada, że tak właściwie urodził się w 1940 ale zapisano go ’41:

Wtedy ksiądz pisał i mówił, żeby roku nie marnować to zapisał na ‘41. [śmiech] No nie było urzędu stanu cywilnego wtedy. A ja się urodziłem w Boże Narodzenie na wigilię. Z opowiadań wie, że mama akurat poszła do stodoły. Tak akurat doili krowy i wtedy się urodził: Nie tak jak teraz po szpitalach. Sama urodziła a potem się oporządziła. Wykąpała i dalej do roboty. Tak było…

Pan Józef dzieciństwo wspomina na boso:

Bosy chodziłem całą zimę. Miałem tylko jedną koszulę i koniec. Dwanaścioro było w domu skąd nabrać wszystkiego?

Zamiast na sankach jeździł w drewnianym korycie, gdzie na ogół mama trzymała suchy chleb:

Tu taka służąca była u księdza. Bo tu obok plebania była. On a stała w walonkach i kożuchu [śmiech] a ja w jednej koszuli i bosy. Ja wywoziłem się a ona stałą i ona zmarzła i poszła do mieszkania się ogrzać a ja dalej jeździłem. I potem przyszła do mamy i mówi: „Wiecie co sąsiadko. Myślałam, że on zmarznie i pójdzie do domu a ja zmarzłam, ja w welonkach i w kożuchu poszłam, on dalej się woził”. [śmiech]

Wspomina też jak zimą wozili obornik:

Tu sąsiad obornik woził a ja sobie szedłem za nim. Rozmawialiśmy sobie. Ja bosy ale od obornika ciepło. Potem sobie zjechałem z nim z powrotem. Zaszedłem se do domu, się ogrzałem i znowu z nim poszedłem. Cały dzień mi zeszło.

A latem bawił się koło domu:

Chodziło się koło domu. Z bratem na ryby. Żeby paść owce za mały byłem. My z siostrą tylko ziemniaki strugaliśmy.

Był taki duży budynek. Izba była jedna i piec taki stał olbrzymi i były ławki wkoło stały i tam zawsze się zebrania robiło. Cały garnek obieraliśmy tak, żeby wszystkim starczyło ziemniaków. Już go nie ma.

zapis i redakcja przez Magdę Pietrewicz

EtnoBadania: Dzieciństwo pewnej chłopczycy...

2011-09-12T10:37:00.000-07:00

Proszę opowiedzieć jak to Pani się bawiła w dzieciństwie?

Na gospodarce w dzieciństwie się haruje, gdzie tam bawić! Małe dzieci najpierw gęsi pasą koło domu, później krowy. Na sznur krowę i na polu na łańcuchu się trzymało ze dwie godziny i do domu. No w szkole dzieci coś tam bawiły się razem, nie było podziału na dziewczynki i chłopców. W piłkę myśmy grali, latali kto pierwszy doleci do mety.

A w zimie?

To zjeżdżaliśmy na nartach, jeździłam jak chłopak. Brat najstarszy narty zrobił i na sankach też jeździłam, o taki pasek przybił i do buta sznurkiem się zawiązało i już narty.

Pewnie buty się od tego niszczyły....

Pani , my buty nosili tylko do cerkwi, a do szkoły i na narty nosiliśmy kierpce. I do kierpców się przywiązywało i sznurkiem się przywiązywało i się jechało. A małe dzieci to na bosaka chodziły, to były ciężkie czasy nie jak teraz, co jedna spódniczka taka, druga taka, trzecia po samą ziemię...

W zimie dzieci też na boso chodziły?

Tak, ja chodziłam do koleżanki. Ja wiem, może ze sto metrów na bosaka. Przyszłam tam to po śniegu, przyszłam tam to jej mama wzięła mnie na ręce, położyła mnie tak o na taki zapiecek, tak nazywali to sufnia. Teraz to robią z kafli a dawniej to z cegły. Położyła mnie na ten piecyk, zagrzałam sobie nogi i bawiliśmy się. Takie robiło się laleczki ze szmat. Ale to rzadko tak, robiło się. Mieliśmy parę koni to jeździłam, jak już podrosłam na pastwisko z nimi, jakieś dwa kilometry. Na starym a młody obok, kosiłam też z tatą, byłam taka trochę chłopiec, męską naturę miałam.

Ale przecież Pani braci miała?

Rodzeństwo to znaczy brata i siostrę zabrali na roboty do Niemiec. Brat straszy tylko został, ja koło taty też z bratem drzewo piłą ścinaliśmy w lesie, buki, sosny i na zimę trzeba było nawozić koło domu i hudu hudu, ciąć. Taka natura chłopięca.... mi się to nawet podobało.

Spisała Marcelina Jakimowicz

EtnoBadania: O weselu cz.3

2011-09-10T10:51:00.000-07:00

Wesela trwały dwa dni i dwie noce. Najpierw szło się do rodziców, na początku wesela pacierz odmówić - swadźby małżeńskie tak zwane. Wesele zaczynało się w niedzielę rano u młodego, potem szło sie do młodej. Rodzice wsiadali na wóz. Wszyscy jechali do cerkwi tak żeby na połowę mszy zdążyć. Dawniej reguły nie pozwalały, żeby przy mszy dawać śluby bądź pogrzeby, było to możliwe tylko przy nieszporach. Ale teraz to już tego nie utrzymują.

I ze ślubu wracało się do młodej a na drugi dzień rano do młodego i u niego też do wieczora i przez noc. No ale to już dawno minęło teraz to już tak szybko. Nie ma czasu.

On sam grał na perkusji. Na weselach też grywał w orkiestrze. Poza tym łemkowskie wesela prowadził. 31 jeden razy był starostą. Prowadził swaty.

EtnoBadania: Oni gospodarzyli a on urzędował cz2

2011-09-10T09:47:00.000-07:00

Dobrze było, bo oni (jego żona i ojciec) gospodarzyli a ja se urzędował - Był sołtysem przez dobrych kilka lat. Telefon tylko u nich w domu i w szkole. Dwa w całej wsi. Mało tego, był to jeden numer. Jak u mnie dzwoniło to i tam. Później sołtyskie linie gmina mi sprzedała za dwa tysiące. Dlatego do dziś ma sołtyski numer.

EtnoBadania: Nie było komu robić, czyli o tym jak się poznali… cz1

2011-09-09T07:30:00.000-07:00

Nie było komu robić. Matka zmarła jak miał dwa lata. Babcia już była stara. Ojciec się żenił, żenił i nie ożenił. A gospodarstwo było a przy nim dużo pracy. Więc poznał szybko żonę. Ona z tych Łemków, co mieszkali koło Uścia. Wysiedlona była w Strzelce Krajeńskie. On wtedy mieszkał w Liścu. I jej ojciec też tam mieszkał. Przyjeżdżała i mnie poderwała – opowiada. Skrzynię posagową przywieźli na wozie razem z żoną. Do dziś stoi w rogu sypialni. Mieści w sobie wszystkie łachy. Kiedy to było tak, że przed ślubem rodzice się dogadywali, co przyszła żona weźmie ze sobą do domu męża. Ile ziemi, ile bydła... Dopiero potem się szło do księdza.

EtnoBadania: Jak dostał w mordę za pieska...

2011-09-08T12:30:00.000-07:00

Ze sobą to zabraliśmy, tak: trzy krowy, koń, wóz, pług, brony no i takie meble, łóżka, lustra. To wszystko było wpisane. Wszystkie rzeczy w Jaśle zapisało. Karta wysiedleńca się nazywała. W jakim wieku ludzie i ich wszystkie rzeczy,to się zdawało potem tam i na podstawie tego się dostawało potem gospodarstwo. 4 września 44 roku między Ukraińską Republiką a tymczasowym rządem w Polsce, bo był taki w Lublinie. I tam to podpisał Nikita Sergiejewicz Hruszczow i u nas Murawski i na podstawie tej umowy Polacy przyjechali tu a nas wysłano tam.

Żarna się zabrało. Nam się udało, bo potem ludziom już zabraniali. Nasze żarno chodziło cały dzień, całą wieś obsługiwało. Jeszcze mam te żarno. Tylko tych podnóżek nie mam. Na żarnach się mieło zboże co dnia, dokładało się owsa i codziennie się piekło chlebek. Bo świeży chlebek ot można było pojeść a jak był starszy, to ten owies już przeszkadzał. Jęczmień - orkisz tak zwany.

A jeśli chodzi o rzeczy osobiste to co ubrać się i obów i książki ze szkoły. Podczas okupacji były tylko takie po ukraińsku i po niemiecku. Był taki, on potem został księdzem. Uczył nas trochę po polsku. Został aresztowany. Osiem miesięcy siedział w Jaśle. Wrócił taki ledwo żywy. Bili, męczyli. Później był księdzem.

Co ja tam miałem? Siedemnaście lat. Nie wiele miałem. Pieska wziąłem. I w mordę dostałem za niego, bo likwidowali psy. Plątał się tam taki. Ja krzyknąłem mu po imieniu i przyleciał do mnie. A żołnierz zobaczył i zabrał. I tak dostałem, ale lekko, nie przewrócił mnie.

Magdalena Pietrewicz

EtnoBadania: Pobita tabliczka i dwa elementarze

2011-09-08T05:48:00.000-07:00

W dzieciństwie nie było czasu, żeby się bawić. Do roboty trzeba było iść. Gospodarka była. Mama zmarła, brata wysłali na przymusowe roboty, więc on musiał robić z ojcem. Wspomina: …a koło domu dwie krowy, takie dojne były, to się je pasło. Dzieciństwo było takie, że chodziło się boso. No tam gry takie były trochu. Z piłeczką. W szkole to się grało w dwa ognie, tak zwane. Ze szkoły się przyszło i trzeba było krowy paść. Pasło się grupami. Na cztery gospodarstwa.

Co się wtedy robiło? No różne gry były. Biło się, przewracało. Taka gra była. Świnie do masła się napędzało. Kamieni tu nie brakowało. Taka żeby była pod spodem szersza 12 metrów na 4 – 5 chłopaków. Każdy miał miejsce zaznaczone. Stał w tym miejscu i kije takie długie, fajne każdy miał. A ten jeden pasł te świnie. Miał zadanie rzucić, polecieć po ten kij i postawić go a jak się daleko rzuciło to trzeba było po ten kij lecieć.

Zabawki to się samemu robiło. Jakieś laleczki. Przeważnie dziewczyny laleczki robiły. Z sosny kora taka gruba była. To z tej kory się robiło i zabawki takie różnego rodzaju do podrzucania.

Czytać lubiłem bardzo. A jak już się chodziło do szkoły to nauki trochę było, bo się uczyło dwa języki: łemkowski i polski. Był elementarz i bukwa. Nauka to była nie taka jak teraz, tabliczka była i rysik. Była zrobiona tak jakby z kamienia. Była podzielona na rachunki i na naukę pisania.

A jak była zima to się na tym ślizgało. A jak tak raz zamarzła woda to się ślizgałem, wywróciłem się i rozbiła się tabliczka. Oberwałem za to. Do dzisiaj czuję...

Magdalena Pietrewicz

EtnoBadania. Zdążyli tylko obiecać się sobie...

2011-09-03T14:24:00.000-07:00

Miała 21 lat gdy powiedzieli, że będą musieli się wynieść. Mąż podobnie jak ona pochodził z Bartnego, przed wysiedleniami nie zdążyli się pobrać, ale zdążyli obiecać się sobie... Wiadomość o wysiedleniach zaskoczyła podczas prac na polu...

Z matką na polu robiłam, bo to w czerwcu było, a wojsko jechało jak z Małastowa, jadą koło nas na polu i mówi jeden: Mamo ani się nie męczcie sami, ani dzieci nie męczcie, bo wy tu nie będziecie, bo wy jeszcze jutro musicie stąd wyjeżdżać! Mama się zapłakała: Dlaczego? On z konia mówi: No taki rozkaz jest!

I poszli do domu, a w następny dzień we wsi zrobiono zebranie, dano rozkaz i kto nie miał, to też dali furmanki, by się szybko spakowali. Wzięli sobie krowy, konie... Co kto miał i mógł zabrać na wóz, to zabierał.

....skrzynie takie też brali, dawniej jak dziewczyna wychodziła za mąż to nie kupowali jej szafy, bo to nie było w modzie, to dawali jej skrzynie to do tej skrzyni mam zapakowała takie rzeczy kościelne a to było po wojnie, to dużo tego nie było.

Na stacji w Jaśle zrobiono zebranie, by się wpisywać na listy wyjazdowe. Jej ojciec od razu się zapisał. Wiedział, że i tak ich wywiozą. Później bardzo tego żałowali. Ten pierwszy transport, który był ich, jechał w okolice Olsztyna a drugi i następne między innymi do Legnicy, gdzie pojechał jej wybranek.

Ja pojechałam tym pierwszym a mąż mój, wtedy jeszcze nie mąż do Zimnej Wody. Przyszli się pożegnać, myśmy od siebie zabrali adresy z mężem. Ja przyjechałam na swoje miejsce on przyjechał na swoje i zaczęliśmy pisać. Sobie tak pisaliśmy cały rok a za rok żeśmy się pobrali. On był 10 lat tam koło Legnicy a ja byłam z nim 9, bo rok w Olsztynie. Po tym czasie my wrócili tu, do Bartnego.

Marcelina Jakimowicz

EtnoBadania. Każdego ciągnie, gdzie się uplągnie...

2011-09-01T11:59:00.000-07:00

Była z jednej z tych rodzin polskich, które postanowiły przyjść na te ziemie po 47 roku, gdy przenieśli się z Woli Dębowieckiej do Bartnego miała 10 lat, mama wróciła szybciej budować w rodzinnej wsi dom:

Bo mamusia pojechała tam do Polski, jak ja to mówię, budować dom. No ale brat się urodził tu, ten najmłodszy i siedzieli, siedzieli... Jak już brat dorastał to powiedział, że tam nie pójdzie, że się urodził tu, to i tu zostanie.

Rodzicie mówili, że tutaj się dorobią, że tu więcej ziemi, że tania ale my tam więcej mieli. Ja pamiętam jak my przyszli, to my mieli więcej tam jak tutaj, bo tam się więcej rodziło i my mieli ziemniaki, zboże i wszystko. A tutaj co? Kozy, barany można paść.

Wspomina pustkę we wsi i niszczejące, niezamieszkane chyże. Gdy już był czas odwilży politycznej niektórzy Łemkowie wracali do Bartnego, jedna wiele domów pozostało skazanych na zniszczenie. Tak nasza rozmówczyni wspomina olejarnie. Mówi, że nadal jej żal tej potężnej drewnianej konstrukcji. Budynek znajdował się w górze wsi, cały budynek był pokryty kiczkami, gdy one się zniszczyły do pomieszczenia lała się woda i tak zgniła cała wielka, drewniana konstrukcja. We wsi pozostało wiele drewnianych mebli, narzędzi rolniczych i obrazów.

Wszystko pozostawało, jak rozbierali te domy to wszystko tak się niszczyło, leżało. Obrazy to tam u brata są, co jak my przyszli do Bartnego to zaraz, tam jest potoczek, tam kiedyś dom był, tam taki duży obraz był i jego zjadły myszy trochę i my wzięły wycięły, to co jeszcze nie nadgryzione. W ramę dały i on ma tam taki, nie bardzo duży ale jest. To jeszcze jest po Łemkach zostało. Obrazy zabierali ale, że ich dużo mieli, więc zawsze coś zostawało, to niszczały one razem z chałupami.

A tutaj ludzie się mordowali, drewniane brony byli, dopiero jak poszli tam na zachód to zobaczyli i odżyli tam dopiero, bo tam lepsze ziemie były, ale wrócili, ja ich rozumiem. Bo każdego ciągnie gdzie się uplągnie. Wie pani ja tutaj tyle lat, a tam byłam tam za górą tylko 10 lat ale jakoś mnie tam ciągnie w swoje rodne strony.

Marcelina Jakimowicz

Magdalena Pietrewicz

EtnoBadania: O zimnych stopach Matki Boskiej...opowieść o pewnej kapliczce

2011-08-31T12:10:00.000-07:00

Przy bogactwie krzyży kamiennych na terenie Beskidu Niskiego widok kapliczki budzi zdziwienie. Kuta w kamieniu, na dole napis: 1895. Dziadek naszego rozmówcy kamień ściągnął zza góry: Ten kamień to przywieźli wołami z Kornut, wyklepali, wyrzeźbili. W środku jest figurka Matki Boskiej z dzieciątkiem, wiadomo tylko, że wyrzeźbiona przed wykuciem kapliczki. Dziś opiekunka kapliczki co kilka lat szyje nowe szaty dla Matki Świętej i Chrystusa, mają oni także inne ubrania na zimowa i letnią porę: bo przecież nie godzi się by Matka Boska nago chodziła.

Teraz kapliczka stoi daleko od szosy, wcześniej postawiona była przy drodze, przy niej to dawniej rozpoczynała się procesja: gdy się zaczynała wiosna to przychodziła procesja, ludzie i ksiądz, zaczynali od kapliczki, tu się pomodlili i hen lasem, aż na dolni koniec wsi szli.

Pewnego dnia figurka z kapliczki znika, cała rodzina zastanawia się kto ją mógł zabrać i kiedy. Jeden z członków rodziny w nocy ma sen, śni mu się Matka Boska, która tłumaczy swoje zniknięcie. Skarży się, że jej zimno w stopy od tego kamienia. Robią drewniany podest, kładą na niego chusteczkę i Matka Boska wraca i do dziś otacza opieką domostwo.

Marcelina Jakimowicz

EtnoBadania. Ubranie, buty i jedzenie zabrali. Zostawili list.

2011-08-30T12:32:00.000-07:00

Cz.3

Partyzanci zachodzili czasem do domów. Mieszkali po lasach w okolicy. Ukrywali się.

Przyszło ich trzech a z nimi jeszcze dwie kobiety. Przeszli przez wieś. W trzech domach świeciło się światło. Do jednego domu weszli. Wzięli ubranie. Z następnego zabrali nowe buty. A ja jak fryzjer musiałem strzyc tych chłopaków – opowiada. W trzecim domu zastali tylko jedną kobietę, która wtedy była akurat czymś bardzo zajęta. Nad jakąś robotą siedziała. Mówili do niej: Babka! Babka wstawaj! Kolację nam szykować. A ona na to. Idźcie sobie weźcie z tej półki. Jedna tylko jestem. Nie bała się ostro do nich odezwać.

W Gładyszowie był posterunek. I tam Niemiec. Takie miał wysokie buty - wspomina. Przyjechali w nocy rozebrali go do golizny. Przywiązali. Wzięli co im było trzeba i poszli. Taki rozkaz mieli, żeby się uzbroić na wypadek, żeby Rosjan nie puścić powrotem na ukraińską ziemię.

Było tu też kilka chałup we wsi, gdzie się ukrywali. Ktoś musiał donieść. Przyjechało wojsko polskie i ich wszystkich wystrzelali. I chłopów i partyzantów.

Wspomina, że chcieli, żeby on szedł z nimi. Chcieli go zabrać ze sobą do UPA. Napisali w tej sprawie list. W tym czasie rządy UPA chciały organizować armię. Potrzebowali ludzi z doświadczeniem, którzy byli już na wojnie. Odpowiedział, że pięć lat spędził w wojsku i dla niego wojna już się skończyła. Mówili, że jak nie pójdę to zastrzelą. I tak się chowałem od lipca aż z początkiem grudnia.

Magdalena Pietrewicz

Kinga Zabawa

EtnoBadania. Zapieczętowane żarna, sklep u Ukraińca i cukier nie na sprzedaż, czyli opowieści, o tym, że…

2011-08-29T11:06:00.000-07:00

Cz. 2

…tak komenderowali, że nie było skąd pieniędzy wziąć. Ciężkie życie było. Za prace mało płacili. U rolnika za 50 groszy pracować, żeby sobie jakieś coś do ubrania kupić. Przyszła okupacja w 49 to jeszcze gorzej było. Wszystko trzeba było oddawać. Wszystko, wszystko i jajka i zboże, mleko, siano, zboże, ziemniaki. Owce, krowy były popieczętowane to wszystko trzeba było oddawać na spęd. Jeszcze później zakazali mąkę robić. Zapieczętowali żarna, bo zboże trzeba było dać koniom, bo nie miały co jeść. A nie robić sobie mąkę tutaj. Jednych wtedy zabierali do Niemiec a inni musieli pracować tu, w lasach. Ciąć drzewo dla Niemców, bo im strasznie potrzeba było takiego materiału opałowego. A kto miał konia to musiał wozić. W Gorlic pomierzyli wszystko. Zapłacili może 20 zł.

Chleba nie było gdzie kupić na początku. Potem taki Ukrainiec otworzył sklep to u niego można było kupić jakąś kanapkę, napić się herbaty. Cukru nie, tylko sacharynę. To znaczy cukier był ale nie na sprzedaż.

Zebrane cytaty z wywiadów

Magda Pietrewicz

Kinga Zabawa

EtnoBadania. Palone magazyny, rosyjski mundur, czyszczone ustępy, czyli powrót z wojny

2011-08-27T05:23:00.000-07:00

Cz. 1

Urodził się w 22 roku w Bartnem. Powołany do wojska w 40. Służył w wojsku rosyjskim. Mówi, że zabrali go, żeby pomagał tego Niemca dusić. Na wojnie nie był długo, ale później jeszcze dziesięć miesięcy musiał zostać w wojsku rosyjskim. Wysłali go tam gdzie działała partyzantka, ta antykomunistyczna – jak to sam ujmuje. Partyzanci palili tamtejsze magazyny, burzyli kładki, które Rosjanie budowali, tak żeby Rosjanom na złość zrobić.

Wysłali nas tam, obrabiać to wszystko. – opowiada - A tam warta nie tak jak w polskim wojsku, że dwie godziny na noc i już zmiana. A tam cztery godziny. I trzeba było uważać na magazyn i na siebie, żeby tam gdzieś ktoś nie podszczelił tego co się pilnuje. Ciężkie było to życie tam. Tam poznał kulturę rosyjską. Bał się zsyłki na Syberię. Wspomina, że jak już wrócił czasem zagubione listy z Syberii trafiały pod sąsiednie adresy w wiosce.

A żeby móc wrócić do Bartne, potrzebne było zaświadczenie, że rodzina tu mieszka, choć już wtedy wiedział, że wyjechali na Ukrainę. Stryj pojechał do Gorlic i załatwił zaświadczenie. Był taki komendant na policji - spolszczony Niemiec: A co trzeba? Zaświadczenie? A dobra jest! I wypisał, że rodzice są w Bartnem.

Sam powrót trwał jeszcze trzy tygodnie. Pociągami. Często mnie zatrzymywali, bo dużo dezerterów było. Z wojska uciekali. I mnie też uważano za dezertera. A zaświadczenie takie dali, że jego trudno było przeczytać. Specjalnie takie robili. I tak kazali ustępy czyścić. Puścili nas. A tam drudzy nas złapali. I tak aż do Tarnowa. Najtrudniej było się dostać do Gorlic, bo tu most zawalony. Z powrotem wycofali nas do Tarnowa i tam jeszcze tydzień czyścili wszystko. I potem nas puścili na Nowy Sącz, objazdem. Kolega, z którym wracał namówił, żeby wyskoczyć z pociągu, schować się pod mostem i tam jeszcze przez trzy wioski przejść do jego domu. I tam, u niego przenocował i wyruszył do Bartego. Kiedy tak szedł rankiem, na skraju lasu, spotkał trzech chłopów. Krzyknęli: Stój! A to byli antykomunistyczni tacy – tłumaczy – Ja miałem mundur rosyjski znaczy się. A tutaj tak było, że partyzantka, tu w tych lasach się osadziła. Ale znalazł się jeden, porozmawiali my chwilę i tak się złożyło, że mój brat starszy żonaty z jego siostrą.

Wrócił do pustego domu. To było w 45 roku, z końcem grudnia. Poszedł do domu stryja. Tam go przyjęli jako jedenastego. Dziesięciu już było w domu. Więcej rodziny w Bartnem już nie było.

Magdalena Pietrewicz

EtnoBadania. I zostawili tylko Hitlera na ścianie... wojna, akcja „Wisła” i powrót na Łemkowyne we wspomnieniach Pana Dymitra

2011-08-26T12:53:00.000-07:00

Pan Dymitr wspomina jak różne grupy walczące przewijały się przez łemkowskie domy, niemieckie, polskie wojsko i partyzanci, ci za których później Łemkowie zostali „przerzuceni na teren ziem odzyskanych”. Wspomina jak niekiedy ciężko było odróżnić kto jest kim:

Jedni gadali po polsku inni po ukraińsku pierun wiedział co to za jedni. Wojsko udawało, że to banderowce i na zmianę. Byli tacy co umieli po ukraińsku rozmawiać, a ci z lasu jak wojsko polskie niekiedy wyglądali. Tu jednego zbili. Przyszli do niego i rozmawiają po polsku a to banderowce byli. Pytają czy chodzą partyzanci? A on mówi: Oj panie chodzą i trzeba im dawać wszystko bo inaczej to bieda. On myślał, że to wojsko a potem zbili go, nie wiadomo było z kim się rozmawia.

Ludzie bali się, trzeba było dawać mleka, masła, sera bądź przygotować posiłek. Gdy ktoś się sprzeciwiał pokazywali broń, rzadko bili ale gdy nie dało im się, tego czego chcieli zabierali jałówkę bądź byka i zabijali w lesie.

Podczas okupacji niemieccy oficerowie wybrali sobie rodzinny dom Pana Dymitra. Razem z ordynatami na 2 miesiące zajęli chałupę, do rodziny powiedzieli tylko: Idźcie sobie gdzie chcecie! I poszli mieszkać do starej babki.

W Bartnem przed wojną mieszkały dwie rodziny żydowskie. Jedna miała sklep, miał tam papierosy, tytoń, cukier; drugi Żyd był szewcem. Do Bartnego przychodzili także Żydzi z okolicznych wsi i miasteczek: Żydzi handlowali, to nieraz chodzili za skórkami, z jakiegoś cielaka czy barana, czy z kozy i skupywali to znów jajka i szedł, zarabiał. Był taki co przyjeżdżał z Gorlic i chodzili po wiosce i handlował. Ich domy różniły się od reszty ponieważ były kryte papą. Łemkowie kryli słomą, co bogatszy kładł dachówkę bądź inwestował w gont lecz takich było mało. Gdy przyszła okupacja już ich nikt nie zobaczył.

W 1945 gdy Niemcy wycofali się z tych terenów pozostał po nich w domu Pana Dymitra tylko portret Hitlera na ścianie. Gdy rodzina weszła do domu, ojciec rozpalił w piecu, złamał portret i rzucił go w ogień...

W czerwcu 1947 przyjechało9 wojsko, zrobiło zebranie. Powiedziano mieszkańcom, że na drugi dzień z rana wszyscy mają być przygotowani do wyjazdu, zostały tylko 3 rodziny:

Nic nie tłumaczyli tylko powiedzieli, żeby wyjeżdżać bo banderowce napadają na polskie wioski. To było, żeby zasiedlić poniemieckie ziemie i że tu nam nie należy się ziemia bo tu banderowcy chodzą, bo tu różne zbrodnie. Bo to Świerczewskiego zamordowali.

Wyjechali jak Pan Dymitr miał 18 lat, pamięta jak przywieźli ich na Dolny Śląsku. Dostali zrujnowane domy, bez okien, bez drzwi, niekiedy nawet bez ścian. Osiedlali niekiedy całymi wsiami, przykładem tego jest Lisiec obok Legnicy, do którego została przesiedlona większość Łemków z Bartnego:

Jak przyjechaliśmy to nie wolno było opuszczać wioski, za wioskę nie wolno wyjechać jakiś czas. ORMowcy pilnowali. My przyjechali tam to było tak, że nikt inaczej nam nie powiedział jak Ukrainiec, Banderowiec. Tak to było nastawione, to była taka polityka. Ludzi nastawili, żeby uważali bo banderowcy przyjeżdżają. To oni z siekierami spali w razie czego. Oni się bali nas a my się bali ich. Gdzieś po roku to było już skumplowane, powiedzieli nam co myśleli na początku.

Marcelina Jakimowicz

Kinga Zabawa

EtnoBadania. O biciu świni, karze za zniszczone buty i zniknięciu nauczyciela...

2011-08-25T12:27:00.000-07:00

Pan Dymitr urodził się w 1929 roku, mieszkał i nadal mieszka w Bartnem. Zapytany o dzieciństwo, podobnie jak inni, wspomina pasanie krów. Dzieci w tym czasie bawiły się ale także czytały książki i odrabiały zadania domowe. Szkoła, mały budynek, w którym musiało zmieścić się 50-60 uczniów, dlatego chodziło się na lekcje na dwie tury. Pierwsza grupa uczyła się od 8:00 do południa a następna-starsza do godzin popołudniowych. W czasie przerw i na pastwisku dzieci urozmaicały sobie czas różnorakimi zabawami. Przykładem tego jest bicie świni:

Miało się taki kij i stawiało się takiego klocka, którego się ucięło, na dużym pniu. Stawiało się go na środku półkola. W tym półkolu stały dzieci. Dzieci było o jeden więcej niż kii. Każdy miał 10 metrów do środka i się rzucało kijem i do tego klocka się celowało. Kto scelował - był dobry, a kto nie scelował musiał lecieć po kij i szybko wracać na miejsce, bo następny zastępował jego miejsce, a on stał z boku. A ten co scelował, ten klocek poleciał daleko, on musiał lecieć sam po swój kij. Ten co stał z boku musiał lecieć po klocka i jeśli zdążył - klocka wziął, postawił na pniu. To wtedy on leciał na miejsce tego co poleciał po kija, taka zamiana.

Bawiono się także w chowanego, bądź robiono piszczałki z wierzby. W domu dzieci urozmaicały sobie czas różnymi graczkami – np. drobne kawałki drewna podrzucało się z wewnętrznej strony dłoni na zewnętrzną. Na czyjej dłoni zostało najwięcej kawałków, ten wygrywał. Dzieci robiły także bączki, puszczane w ruch zaplątanym wokół sznurkiem.

Na przerwach w szkole grano w dwa ognie, dziewczyny na chłopaków. Piłka była gumowa. Gdy nie było kogoś stać na taką piłkę to napychali do środka łachmanów a potem obszywali płótnem, byleby tylko okrągłe było i nie bolało, gdy sie uderzy. W zimie zjeżdżało się z górki za szkołą na sankach i nartach ale także na drewnianych butach....

W zimę jak nauczyciel poszedł do swojego biura, to na górkę my latali żeby zjeżdżać. Podczas okupacji to buty drewniane dawali, to się kijka pod tyłek brało i się jechało na tych butach. Ale tego nam nauczyciel zabrania, mówił: Nie wolno jeździć, psuć butów, zdzierać! A potem zaczyna się lekcja i on przyuważył kto jeździł i wskazuje: Ty, ty i ty - pod tablice, klękać! Na grochu, albo na kukurydzę. Tak z 10 minut kazał klękać. Taka dyscyplina. Jak ktoś zadania nie odrobił albo czytankę albo wiersz i nauczyciel go sprawdził i powiedział: Nie umiesz czytać-łapa! I taki miał pręcik, kijek albo linijkę i wtedy pięć albo cztery razy bił. Dziewczynki mniej dostawały. Chłopaki nieraz nawet po tyłku dostawali, tak przy wszystkich. Na ławkę nauczyciel go kładł, bił i pyta: Wiesz za co dostałeś? Odpowiada: No wiem. To wtedy na ławkę siadać. A jeśli ktoś nie wiedział za co, to jeszcze raz dostawał tylko lżej.

Pan Dymitr uczył się i kończył szkolę w czasie okupacji niemieckiej. Wspomina jednego z nauczycieli, który pewnego dnia zniknął. Mówiono, że spotkał go kryminał. Nauczyciel uczył czegoś, co nie zgadzało się z polityką niemiecką. Jaka w rzeczywiści spotkała go kara-tego nie wiadomo. W czasie gdy nie było belfra nie chodziło się do szkoły miesiąc bądź dłużej, aż do czasu gdy przychodził nowy nauczyciel, który wiedział już czym grozi opowiadanie o tym, co niewygodne dla propagandy niemieckiej...

Marcelina Jakimowicz

Kinga Zabawa

W drodze...czyli krótki raport z podróży

2011-08-24T08:32:00.001-07:00

Rankiem 13-tego sierpnia przyjechaliśmy do Tarnowa. Tam szwendaliśmy się po rynku, po bocznych uliczkach. Jak to w życiu etnologa bywa - kilka razy się zagubiliśmy. Dzięki temu właśnie spotkaliśmy dobrych ludzi, którzy wyratowali nas z opresji, przy okazji posiedzieli na rynku pod parasolami, pokazali kilka ciekawych miejsc, kawałek swojego Tarnowa. Opłacało się pogubić.

Potem dojechaliśmy do Bartnego. Tam zaczęliśmy od niedzielnego nabożeństwa w cerkwi a także wizyty w muzeum, mieszczącym się w starej cerkwi grekokatolickiej. Kustoszem muzeum jest pan Jan Madzik, który opowiedział nam pokrótce historię miejscowości. Na naszej drodze była też „Stara Chyża” - karczma, w której przecież najłatwiej nawiązuje się kontakty – namiary na kolejnych rozmówców. Interesowało nas tak jak podczas poprzednich badań: dzieciństwo, życie codzienne, historie związane z przedmiotami - pamiątkami. Z Bartnego doszliśmy do Nieznajowej, Czarnego, Krzywej, Bodak, Bielanki. Wszystkie te miejsca to łemkowskie wioski usytuowane wśród gór. W Krzywej trafiliśmy do Izby Pamięci prowadzonej przez Panią Annę Dobrowolską, której udało się zebrać wiele zdjęć Krzywej i okolic z dawnych lat, stały się podstawą wystawy. Zdjęcia zebrane przez Panią Annę można także obejrzeć w publikacji „Krótkie spodenki mojego Dziadka”. Polecam!

Bartne do dziś słynie z kamieniarstwa, choć dziś już nie żyją tam tradycyjni kamieniarze to istnieją ich kamienne dzieła. Dziś śladem ich działalności w samym Bartne, ale i w innych okolicznych wioskach są kamienne krzyże wzdłuż ulic. Stawiano je przed chałupami. Dziś większość z nich stoi w polu, po chałupach nie ma śladu. Może tylko kępy pokrzyw wskazują miejsca, gdzie w domach stał piec a zdziczałe drzewa owocowe sugerują, gdzie mógł być sad. Jedną z dawnych łemkowskich wsi była Nieznajowa. Miejsce owiane mitem i legendą. Żeby tam dotrzeć trzeba było przejść strumyk kilka razy. Szliśmy drogą, niby to przez polanę, gdzieniegdzie rzadki las, ale wystarczyło się dobrze przyjrzeć, by zauważyć gdzie były zagrody. Zrekonstruować w wyobraźni wieś, zrozumieć, że ktoś tu mieszkał. Wśród dolin najbardziej przykuwają wzrok krzyże. Zapewne większość krzyży tak w Nieznajowej, Bartnem jak i we wszystkich innych wioskach miało swoją historię, intencję, przyczynę wykucia. Do takich historii staraliśmy się dotrzeć. Czy się udało – ocenicie za kilka dni. Materiał opracowujemy. Z dnia na dzień na blogu będą się pojawiać nowe opowieści.

Krzyże te są świadectwem czasu. Kamień zdaje się być trwały i wytrzymały a przewraca się, sypie się i kruszy. O restauracją ich walczy Stowarzyszenie Rozwoju Sołectwa Krzywa na czele z Panią Anną Dobrowolską (http://www.krzywa.w.of.pl).

Magda Pietrewicz

EtnoBadań ciąg dalszy, czyli wędrowanie, poszukiwanie, spotkanie z Łemkami

2011-08-23T12:59:00.000-07:00

W kwietniu szukaliśmy historii Łemków z okolic Legnicy. Tam rozmawialiśmy między innymi z Łemkami wysiedlonymi z gór do Liśćca, Michałowa, Lisowic (patrz na wpisy od 10 kwietnia i późniejsze). Na bazie zebranych historii wiosną 2012 planujemy zrobić spektakl. Tym razem wybraliśmy się w góry - te, o których z tęsknotą nam opowiadano w Legnicy. Wyszliśmy na spotkanie z tymi, którzy wrócili z powrotem na Łemkowszczyznę.

Grupa badawcza to czwórka studentów wrocławskiej etnologii. W składzie: Marcelina Jakimowicz, Kinga Zabawa, Grzegorz Kurka (zwany Krzysiem) i ja, czyli Magda Pietrewicz. Wyjazd „zorganizowany” przez prezeskę Koła Naukowego Etnologów, zwaną „kierowniczką wycieczki” – Marcelę. Natomiast samą wyprawę dofinansował Uniwersytet Wrocławski.

Wędrowaliśmy przez Beskid Niski w poszukiwaniu łemkowskich opowieści. Z plecakiem przez góry, pagórki, doliny, strumyki. Mieliśmy ze sobą wszystko, co było potrzebne do swobodnego poruszanie się w terenie. Zatrzymywaliśmy się tam, gdzie chcieliśmy. Tam gdzie spotkaliśmy przychylnych ludzi i gdzie intuicja kazała nam zostać na dłużej. Poza czasem, nic nas nie ograniczało.

Oprócz zbierania opowieści mieliśmy także inny, równie ważny cel. Byliśmy tam też po to by znaleźć ludzi, którzy chcieliby z nami współpracować przy tworzeniu samego spektaklu. Zapraszaliśmy i wciąż zapraszamy szczególnie muzyków, ale także i amatorów teatru - nieprofesjonalistów. Szukamy ludzi w wieku 18 – 24 lata oraz starszych muzykantów, którzy grają tak, jak nauczył ich ojciec bądź dziad, by teraz nauczyli nas.

Jesteśmy wdzięczni wszystkim, którzy nam pomogli. Tym, którzy pokazywali drogę, którzy nas podwozili, karmili, śpiewali, dobrze radzili i dobrze życzyli a szczególnie tym, którzy opowiadali. Dziękujemy za te spotkania, bo były one sednem wyjazdu.

Dziękujemy tym, którzy nas gościli a u których było nam bardzo dobrze. Dla tych, którzy wybierają się w Beskid Niski polecamy noclegi w „Domu na Wzgórzu” w Gorlicach, agroturystykę w Bartnem 57, chatkę w Nieznajowej (http://www.nieznajowa.obozy.pl/historia.php), gdzie panuje przemiła atmosfera. Wbrew temu, co piszą o chatce w Nieznajowej niektóre gazety wcale nie jest tam pusto, można napotkać świetnych ludzi.

Teraz czas na opracowanie materiału. Poszczególne opowieści, które zebraliśmy będziemy umieszczać na blogu w ciągu najbliższych dni. Warto zajrzeć!

Magda Pietrewicz

Nowe podwórko

2011-07-25T04:42:00.001-07:00

Nivea utworzy 100 podwórek na stulecie firmy.

Wygrajmy podwórko dla Legnicy!

Zapraszamy do CODZIENNEGO głosowania - zostań bohaterem podwórka!

Polska, Legnica, podwórko przy ulicach Nowy Świat / Hutników / Matejki / Sejmowa

Podwórko otoczone starymi, dziewiętnastowiecznymi kamienicami, oddalone ledwie parę minut od legnickiego Rynku. Wokół piach, czasami kawałki zieleni. Dla okolicznych małych mieszkańców jedna skromna piaskownica i ... dużo pustej przestrzeni. Przestrzeni, która dla dzieci jest centrum zabaw w wojnę, chowanego, jest ich własnym „poligonem”. Dla dorosłych zaś miejscem obawy o każdy wystający pręt czy spadające kamienie.
Z racji, że podwórko zlokalizowane jest w środkowej części dzielnicy, z dala od ruchliwych ulic, przestrzeń ta przyciąga znaczą liczbę dzieci wraz z ich opiekunami.
Potrzeba utworzenia w tym miejscu placu zabaw jest tym większa ponieważ w promieniu 2 km nie istnieje miejsce, gdzie dzieci mogłyby spędzić swój czas radośnie i aktywnie.

Potrzeb na place zabaw w całym mieście jest zbyt dużo, by władze miasta mogły je wszystkie spełnić. Dlatego drodzy mieszkańcy, zjednoczmy siły i głosujmy codziennie. Dajmy naszym maluchom radość i bajkowy plac zabaw.

JAK ZAGŁOSOWAĆ??

1. wejdź w linka: www.100latnivea.pl/glosowanie
2. w prawym górnym rogu kliknij „ZAREJESTRUJ SIĘ”
3. wpisz żądane dane
4. wejdź na swoją pocztę i aktywuj link, który został przesłany od NIVEA
5. Zaloguj się
6. kliknij START w lewym górnym rogu
7. Znajdż plac zabaw ( gmina – Legnica, plac : Polska,Legnica, ul. Nowy Świat-Hutników-Matejki
8. Kliknij GŁOSUJ

Gdy już raz się zarejestrujesz, wchodzisz tylko w link: www.100latnivea.pl/glosowanie/plac/2371
i klikasz GŁOSUJ

Ognisko 2 lipca 2011

2011-07-02T17:18:00.000-07:00

Kierunek Sztuka na Nowym Świecie - 2 lipca 2011

2011-07-02T17:08:00.001-07:00

Nowy namalowany świat... W ramach projektu Kierunek Sztuka zajęcia z technik malartstwa i collage.

Zdjęcia autorstwa Dagmary Angier-Sroki i Bartłomieja Sroki

OGNISKO 1.07 godz. 19

2011-06-27T09:12:00.001-07:00

To już nie pierwsze spotkanie przy ognisku na podwórku Nowego Świata. Zapraszamy wszystkich serdecznie. Weźcie instrumenty, kiełbaski i napoje bardziej lub mniej wyskokowe...

A nawet jęśli bęzie padać... to posiedzimy w środku!

Przybywajcie!

1 lipca · 19:00 - 23:00

Nowy Świat, wejście od ul. korczaka 15

Do zobaczenia!

techniki malarskie i collage na Nowym

2011-06-27T09:09:00.000-07:00

Będziemy tworzyli nowy świat -ten nasz wewnętrzny i ten wokół nas, który nie zawsze na nowy wygląda. Techniki malarski a i również collage.

Po warsztatach przewiduje się ognicho, dobra muza i w ogóle!

Podwórkowe Zoo

2011-06-21T23:47:00.000-07:00

Zapraszamy starsze i młodsze dzieci wraz z opiekunami na wspólne tworzenie podwórkowego ZOO.

Za pomocą papierowych rur, kolorowych materiałów
i magicznych farb „ożywimy” takie zwierzęta jak ośmiornica czy żyrafa - wprost z innego, Nowego Świata.

Warsztaty poprowadzi Grzegorz Matwiejszyn, artysta-plastyk z Otwartej Pracowni.

Udział w warsztatach jest bezpłatny. Materiały zapewniamy.

25 czerwca · 11:30

podwórko przy ul. Korczaka 15, Legnica

Piszą o nas...

2011-05-17T06:13:00.001-07:00

http://www.e-piastowska.pl/news.php?readmore=8141

Piszą o nas...

2011-05-15T14:46:00.000-07:00

http://kulturalia.lca.pl/news,27075,Sentymentalna_Historia_Nowego_Swiata_.html

Historia Nowego Świata dalej się toczy...

2011-05-15T08:18:00.001-07:00

Spektakl się odbył. Była to swego rodzaju wycieczka w przeszłość miejsca. Składały się na nią wspomninia ludzi, którzy je tworzyli. Ale tak na prawdę ta historia toczy się dalej, my ją toczymy!

Historie zebrane. Zaczynamy warsztaty!

2011-05-06T09:52:00.001-07:00

Budynek przy ulicy Nowy Świat 19 kryje w sobie wiele historii. Przed wojną niemiecka sala teatralna, restauracja. Po wojnie Centrum Kultury Żydowskiej DUA, a w nim amatorski teatr żydowski. Później nielegalna giełda kaset, Wojewódzki Dom Kultury... Historie zebraliśmy rozmawiając z Legniczaninami, również i tymi, co stąd wyjechali. Warsztaty zaczynają się juz jutro! Odświeżając te historie w międzynarodowym gronie na warsztatach teatralnych (Polacy, Niemy i Żydzi) stworzymy spektakl. Pokażemy go na Scenie na Nowym Świecie.

Co się będzie działo?

7 maja godz. 20.30 Ognisko na podwórku Nowego Światu, wejście od strony ul. Korczaka

9 maja godz. 16. happaning "Giełda Wymienna" w poniedziałek Zajdziecie nas na treasie ulic Najświęteszej Marii Panny i Nowy Świat.

14 maja, godz. 19.00 spektakl Historie Nowego Świata
ul. Nowy Świat 19.
Darmowe wejściówki do odebrania w kasie Teatru.
Po spektaklu planujemy ognisko na podwórku Nowego Światu – wejście od strony ul. Korczaka

Koncerty w WDK

2011-05-06T06:24:00.000-07:00

http://www.youtube.com/watch?v=DkmcWzH5X_E

http://www.youtube.com/watch?v=iKIEEWxqvsg

Wspomninia z Dua/ Memories from Dua

2011-05-06T05:00:00.000-07:00

Polish:

Jan – z czym kojarzy się Pani Nowy Świat?

Pani Irena – ten teatr nazywał się teatr DUA. Był to właściwie teatr żydowski. Tam mieli jakby swoje centrum takie kultury mieli właśnie żydzi. Wszystko to było na bardzo wysokim poziomie, był tam olbrzymi chór, liczący chyba ponad 100 osób. Były dzieci i młodzież, taki właśnie chór mieszany. I ja właśnie należałam do tego chóru. Śpiewaliśmy po Polsku, ale też i po żydowsku, też po rosyjsku. Właściwie to w różnych językach. Był na bardzo wysokim poziomie, pamiętam, że ten chór prowadziła pani o imieniu Róża, nazwiska nie pamiętam [ Róża Gottlieb, przyp. Autor]. Tak, ten chór wyjeżdżał na różne konkursy, właściwie takich w kraju, za granicę raczej nie jeździliśmy. Tzn może ja, jako małe dziecko, bo ja wówczas chodziłam do drugiej, trzeciej klasy szkoły podstawowej. Tak czy inaczej na pewno do podstawowej szkoły jeszcze chodziłam. Byli soliści, bardzo fajnie tam było. Odbywały się tam również imprezy. Były tam również koncerty najprzeróżniejsze, przyjeżdżali muzycy. Ale też i spektakle teatralne. Właściwie był to chyba jeden z najlepiej działających ośrodków kultury w Legnicy, ponieważ wówczas teatru tego w rynku nie było. Były to lata.. koniec lat 60, na pewno lata 60, nie 70. właśnie z tym mi się to kojarzy. Zresztą później, nie wiem czy tam też nie było kina. Zdaje się, że tam też były projekcje filmowe. Wchodziło się od strony Nowego Świata, wychodziło od strony Korczaka, jakoś tak było. Mieściła się też tam również biblioteka , była na górze, na pierwszym piętrze. Była bardzo dobrze wyposażona, w lektury szkolne, ale też w jakieś tam inne książki.

Jan – jakieś pani wspomnienie związane z NŚ, rzecz która pani najbardziej zapadła w pamięci?
Pani Irena – tam, z Nowym Światem kojarzy mi się wszystko, ponieważ to jest moje dzieciństwo, ja tam mieszkałam (śmiech) i dlatego mi się kojarzy. Że ten teatr był w pobliżu to bardzo fajnie. Historia? Wiesz, zapisałam się do tego chóru sama, także nie zapisywali mnie ani mama, ani tato, ponieważ wiedziałam, że to jest chór, a bardzo chciałam śpiewać, wiec zapisałam się sama. Musiało mnie cośtam pociągnąć w tą stronę, prawda? Było bardzo fajnie, tam był hol, do holu się wchodziło, był cały w lustrach, potem się wchodziło do Sali widowiskowej. A z Nowym Światem, jeszcze żeby się cośtam konkretnie działo, jakoś już za bardzo nie kojarzę, powiem ci.

Jan – Czy może w czasie tworzenia tego spektaklu powinniśmy zawrzeć coś jeszcze?
Pani Irena – No na pewno każdemu z nas było szkoda, że ten budynek tak niszczeje. Tyle tam odbywało się ważnych rzeczy kulturowych i tak się to wszystko zaczęło marnować i tak się marnuje do dzisiejszego dnia. Na pewno każdemu kto ma jakieś wspomnienia, pamięta tamte czasy, na pewno szkoda, ze to tak się marnuje. Nie wiem jak tam jest wewnątrz, ale z zewnątrz to jest naprawdę w opłakanym stanie.
Rozmowa z panią Ireną Piskorską przez Janka Szlepo.

English:

Jan: What's in your mind when you hear „New World”?

Mrs. Irena : This theater was called DUA. This was actually a Jewish theater. Jews had some kind of centre of culture there . It had high standards, there was a huge choir, considering probably over 100 people. There were children and youth, a kind of mixed choir. And I was a part of this choir. We sang in Polish, but also in Hebrew, or Russian. It had very high standards, it was led by Mrs. Rose, I don't remember the surname [Rose Gottlieb aut. note]. Yes, this choir was attending a lot of contests, mostly in country, we wasn't travelling abroad. I mean i wasn't, as a little child because i was in 2nd or 3rd grade of primary school. Anyway i was surely in primary school back then. They were the soloists, it was very cool there. There were some parties. There were also all sorts of concerts, lots of musicians were invited. And also theatre. Actually, it was probably one of the most active centers of culture in Legnica, because there hadn't been a theatre in city centre yet. It was... end of the 60's, 60's for sure, not 70's. This is my association. Later, I'm not sure if there wasn't a cinema there. I think there were some projections of movies. The entrance was on the street Nowy Świat and exit on Korczaka street, or something like that. There was also a library there. It was upstairs on the first floor. It was very well-equipped, in books to school and other.

Jan: Any memory connected with NW, a thing that's on your mind for a long time?

Mrs. Irena: Everything reminds me of Nowy Świat. I spend my childhood there (laugh) and that's why it associates. It was really cool that the theatre was nearby. History? You know, I signed up to the choir by myself, so it wasn't mum or dad who signed me. Something had to pull me in that direction, right? The building was very nice, there was a hall, you had to enter the hall, it was all in mirrors, then you entered the auditorium. And what's happend there in the New World, i don't remember, you know?

Jan: Is there anything you think our show should contain?
Mrs. Irena: For sure each of us is sorry that the building is deteriorating . A lot of cultural events took their places there, and everything begun to waste and it's still wasting to this day. I'm sure anyone who has some memories, remembers that times, I'm sure is sorry that it's all wasted like this. I don't know how it looks inside, but outside it is really deplorable .

The takl with mrs. Irena Piskorska by Janka Szlepo.
Translation by Marta Poddębniak

Box in Nowy Świat

2011-05-06T01:04:00.000-07:00

Polish:

Rozmowa z mieszkańcem Nowego Świata, który wolał zostać anonimowy (ze względu na korupcje na w piłce nożnej. Naprawdę)

Jan – z czym kojarzy się panu Nowy Świat?
Pan X – Nowy Świat to była po wojnie taka żydowska dzielnica. Mieszkam tu od roku 87. Wtedy to była taka mieszanka, wiadomo o co biega, nie? Bo jak ludzie po tych Rosjanach podostawiali mieszkania, przeprowadzali się.

Jan – a jakieś pana wspomnienie z Nowym Światem?

Pan X – wiadomo, teatru tu już nie ma. Tam był teatr żydowski. Później też się działy różne rzeczy. Była tam kawiarenka, prywatna, na drugim piętrze. Bardzo fajna. Przez pewien czas był też amatorski boks, miedzianka tu trenowała. [sekcja bokserska w Legnicy, nazywająca się Miedz Legnica, klub użytkował ten obiekt od 68 roku. przyp.autorski]. Pamiętam, była tu bardzo ważna walka, bardzo dużo ludzi przyszło. Walczył wicemistrz Europy, Zdzisław Lipiński z Heńkiem. Nie pamiętam nazwiska. Tak, bardzo duża hala, bardzo duża publiczność. Był remis 10:10. niestety, ale ten boks rozwiązano, przez brak funduszy chyba. Hala była wtedy podniszczona, były przecieki i nie było pieniędzy. Nie wiem jak to jest tam teraz.

Jan – rozumiem, czy coś jeszcze?
Pan X – tak, jeszcze jak byłem członkiem w tej sekcji boksu, pamiętam, jak chodziliśmy na pochody pierwszomajowe, zbieraliśmy się tutaj [w budynku przy Nowym Świecie 19. przyp.autor] i chodziliśmy. W dresikach chodziliśmy tak, tego pierwszego maja.

Rozmowę przeprowadził Janek Szlempo

English:

The takl with a person, who live in the area if Nowy Świat , who wants to be anonymous ( it’s because of corruption in Polish football. For real . )

Jan: What's in your mind when you hear „New World”?

Mr. X : After war New World was a Jewish district. I’ve been living here since 1987. Back then it was a kind of blend, you know what I mean? Because people got flats after Russians and they were moving in.

Jan: And can you tell me some of your memories connected with „New World”?

Mr. X : You know, there’s no theatre there anymore. There was a Jewish Theatre there. Later a lot had been going on there. There was a coffee shop, private, on the second floor. It was really cool. For some time it had been a place to train unprofessional box, miedzianka had been training there [ boxing section in Legnica, Miedź Legnica, was using the building since 1968 aut.note ]. I remember there was a big fight in this building, a lot of people came to see it. Vice champion of Europe Zdzisław Lipiński was fighting with Heniek. I don't remember his surname. Yeah, really big place, really big audience. It was tie, 10:10. Sadly, this box was terminated, because of lack of funds I guess. The hall was shabby, there were some leaks and no money. I don't know how does it look like now.

Jan: I understand. Is there anything else you could tell me?

Mr. X: Yeah, I was a member of this box section, I remember when we were going on the 1st May Parades. We were meeting here (ul. Nowy Świat 19 aut. note) and going there. In sport-suits we were going there, on this 1st May.

The interview made by Janek Szlempo

Translation by Marta Poddębniak

Zdjęica zdjęć.. / Photos of photos

2011-05-05T13:21:00.000-07:00

Zdjęcia z Albumu Państwa Hanny i Leona Szkar

Pictures from the album of Hanna i Leon Szklar

zespół Dua / The Grupe of Dua

2011-05-05T13:02:00.000-07:00

Polish:

„Zespół prowadzony był przez panią Różę Gotliep. Ćwiczenia grupy odbywały się w sali ćwiczeń, która ówcześnie znajdowała się na I piętrze teatru, nieopodal wejścia na balkon. Zespół składał się z osób narodowości żydowskiej, polskiej oraz polsko-rosyjskiej. Sponsorowany był przez Międzynarodową Organizacje Żydowską, która nie żałowała środków na rozwój grupy.

Zespół, którego członkinią była p. Ela charakteryzował ruch sceniczny, wokal i akompaniament fortepianu, fletu, puzonu, kontrabasu, perkusji, skrzypiec itd. Ćwiczenia odbywały się od ok. 1964r. począwszy od piątku wieczorem, aż do niedzieli pod kierownictwem choreografki z Krakowa p. Terry Kruszewskiej, dyrygenta z Warszawy p. Ireneusza Wojewskiego, a także przy akompaniamencie panów Kazimierza Zarzyckiego i Zbigniewa Podresa. Piosenki śpiewane były w języku żydowskim (p. Ela zwróciła szczególną uwagę na fonetyczny zapis ich tekstów, który ułatwiał przyswajanie treści). Głównymi solistami zespołu była p.Ela oraz Szymon Beszłag (uczeń żydowskiej szkoły)

Program grupy składał się z kilku części. Zaczynał się polonezem powitalnym, następnie wykonywane były piosenki Getta warszawskiego – żałosne, ale piękne. Podczas występów „aktorzy” przywdziewali stroje szyte na miarę z materiałów z zagranicy na przykład: kiry z szyfonu z lamówkami z jerseyu, niezwykłe suknie i srebrne buty, co w ówczesnych realiach polskich było niewyobrażalne. Każdemu wykonywanemu utworowi towarzyszyła odpowiednio dobrana historia w postaci wcześniej wspomnianego ruchu scenicznego; przy piosenkach getta warszawskiego jedna z prowadzących zespół p. Róża śpiewała smętną melodię za kulisami, przy całkowitej ciemni, ażeby po krótkiej chwili błysk świateł ( sprowadzane z zagranicy punktory) padał na śpiewaków ustawionych w pozach odzwierdziedlających figury pomnika Getta.

Kolejna część składała się z utworów młodzieżowych, charakteryzowała się tekstami o miłości i związanymi z nią problemami. Następną zaś tworzyły piosenki podwórkowe – tradycyjne przyśpiewki np. o kartoflach, gdzie śpiewacy nosili peruki i nietypowe stroje. Pani Ela pamięta że w jednym z wyjść grała dziecko, ubrana w charakterystyczne dziecięce ubrania z kołatką w ręku i ochoczo machała nogami siedząc u progu sceny.

Przedstawienie kończył obrzęd żydowskiego wesela, które było bardzo widowiskowe oraz piosenka pożegnalna.

Zespół wraz ze swoimi programami jeździł po Europie, zawitał chociażby do Francji i Belgii, dostał również zaproszenie wyjazdu do Stanów Zjednoczonych.

Budynek znajdujący się na nowym świecie nazywany „Klubem dziecięco-młodzieżowym przy T.S.K.Z. w Legnicy” był centrum towarzyskim, w którym zawsze się coś działo. Prowadzony był tam chór żydowski, wystawiane były różne sztuki teatralne, odbywały się wszelakie święta i uroczystości żydowskie. Panowała tam również niezwykle przyjazna atmosfera, gdzie zawsze miło można było spędzić czas i napić się „taniej kawy po turecku”. W czerwcu chociażby odbywały się tam Festiwale Piosenki.

Świetność zespołu zakończyła się wraz z przymusem wyjazdu Żydów z Polski, którzy otrzymywali informację dotyczącą owego przymusu za pośrednictwem poczty.

Rozmowa z p. Elą Pietraszko przeprowadzana przeze Patrycję Biskup i Kingę Tomczyk

English:

"The group was led by Mrs. Rose Gotliep. Exercises were held in the gym, which was on the the first floor of the theater, near the entrance to the balcony. There were Jewish, Polish and Polish-Russian. It was sponsored by the International Jewish Organizations, which did not spare money for the development of the group.

Ela was a part of the group. Their action included stage movement, vocal and piano accompaniment, flute, trombone, bass, drums, violins, etc. Classes take place from approximately 1964. Starting from Friday evening until Sunday under the direction of choreographer from Krakow, Mr Terry Kruszewska, conductor of the Warsaw Mr Ireneusz Wojewskiego, as well as the accompaniment of men and Zbigniew Kazimierz Zarzycki Podresa. Songs were sung in the language of the Jews (p. Ela pay particular attention to the aural record of their texts, which facilitated the assimilation of content). The main soloists of the band was Beszłag p.Ela and Simon (student of the Jewish school)

The program group was comprised of several parts. It began with a welcome polonaise, then performed song of the Warsaw Ghetto - sad, but beautiful. While performing "actors" wear an attire tailored materials from abroad, for example: Kira chiffon hems of the jersey, unique dresses and silver shoes, which in contemporary Polish reality was unimaginable. Each effected a song accompanied by a properly chosen in a story that was mentioned earlier stage movement, the songs of the Warsaw Ghetto, one of the leading team of Mr. Rose sang the melancholy melody behind the scenes, with a total ignorant, so that after a short flash of light (imported from abroad bullets) fell on the singers arranged in poses odzwierdziedlających Ghetto memorial statue.

Another part consisted of songs of youth, characterized by the texts of love and related problems. Another song and created a backyard - the traditional chants kartoflach eg, where the singers wore wigs and unusual costumes. Ms. Ela remembers that in one of the exits was playing a child, dressed in typical children's clothes with a knocker in his hand and waved eagerly sat down at the threshold stage.

The presentation ended with a Jewish wedding ceremony, which was very spectacular, and a farewell song.

The team along with their programs, toured Europe and even visited France and Belgium, he received an invitation to go to the United States.

The building is located on a new world called 'Club for children and youth with TSKZ Legnica "was a social center, which is always something happening. Run there was a Jewish choir, has been exhibited different plays, and held all kinds of Jewish holidays and celebrations. There was there also a very friendly atmosphere, where it's always nice to be able to spend time and enjoy a "cheap Turkish coffee." In June, even if held there Song Festivals.

Splendor of the team ended with the forced departure of Polish Jews who had received information concerning this constraint through the mail.

Talk with Ela Pietraszko. Conversation led by Patrycja Biskup i Kinga Tomczyk

Translated by Google translator with a small support of Magda Pietrewicz

Anke's story

2011-05-04T11:46:00.000-07:00

Anke is a good friend of mine, I'm also working with her in the theater. I met her and this is the information she gave me from personal memories of her mother. I know it's not the New World street, but it's the same neighborhood.

Anke's mother lived on the corner to the street Hutnikow (Grenadierstraße in this time) in the years 1945 and 1946. In that time the government was changing from russian to polish. In the same house where she used to live were jewish families. The names of the families were: Weingarten, Rubinstein (very religious) and Sokol. Everybody was talking a bit german, polish and russian. Anke's mother doesn't know where the families came from but she thinks they came from KZs. All of them were really nice. It could be that the father of the Rubinstein family told Anke's grandmother that only the germans that killed people should die and the rest is not guilty. There shouldn't be hate. The reason that Anke's grandmother came back to germany is that the red army was running after them, so they didn't have any choice but to escape to Dresden. Anke's grandfather disappeared in the war. In november 1943 he disappeared and until today nobody knows what happened to him. In those days Anke's familiy was called Neumann: the grandmother Martha Neumann, the mother Eva-Maria, or Evi, and the sister Bärbel Neumann. The Weingarten family used to have a daughter that played with Anke's mother. Her name was Anitka and she talked a mix of languages, mostly Yiddish. Anke's mother remembers clearly, that most of the jews in the neighborhood wanted to leave to Palestine or the United States.

prepared by Mey Zur

Boks / Boxing

2011-05-03T07:27:00.000-07:00

„ Kolega mnie namówił do boksu, bo, widzicie, kiedyś tam była hala bokserska. Poszedłem na trening. Pobiegałem trochę, poruszałem się, spodobało mi się. Trener był taki, asystent był taki.. Dostałem od razu sprzęcik, dresik też był taki! Nawet dietę musiałem trzymać, chodziliśmy na górę do kawiarni na budyń albo na kisiel. Z kawiarni się wychodziło kiedyś na balkon, chociaż potem go zamknęli z jakichś budowlanych powodów. A jak walki były i deszcze padał to kapało nam na ring, bo dach był dziurawy i porządkowy musiał ze szmatką latać i wycierać. Warunków nie za bardzo było, ale jak są chęci to i sukcesy będą. Nokautowałem czasami w pierwszej rundzie, ale ja się nie lubię chwalić. Dostałem też kilka razy, jak to się mówi, po zębach, a potem to już i chęci nie było…No a potem jeszcze to byłem bramkarzem w tej kawiarni na dancingi wpuszczałem. Tam i studenci przychodzili i dziewczyny takie ładne. Ale teraz przepraszam, musze obiad gotować.”

Opowiadał przypadkowo spotkany na ulicy człowiek

Informacje zebrane przez Karolinę Nowak i Małgosię Szymczak

"A friend persuaded to box, because - you see – there use to be a boxing hall before. I went to training. I run a little, I moved, I liked it. The coach was so, the assistant was so .. I got immediately equipment and the sport suit was like that! Even I had to be on the the diet. We were going upstairs to the cafe to have some jelly or pudding. From the the coffee shop there was entrance to the balcony, but after they closed it because of construction reason. When it was raining during the the water dripped into the ring, because the holes in the roof the cleaner had to run with a cloth and wipe. Conditions were not too good, but if there is willingness then there are the successes. I did knockout few times in the first round, but I do not like to brag. I got a get a hammering couple of times, as they say, and then there was not anought willingness to continue... Well, even then, I was the security guide in this café. I was admitting people to the dancing party. There were students caming, and the girls were so pretty. But now I'm sorry, I have to cook dinner. "

The story of the accidentally met a man on the street

Stories collected by Karolina Nowak i Małgosia Szymczak

Translated by Magda Pietrewicz

Pracowałam w WDK... cz. 2 / I was working in in the WDK part 2

2011-05-03T07:05:00.000-07:00

„W 1977 roku Komitet Wojewódzki PZPR nas wyrzucił z teatru, bo któremuś sekretarzowi się zamarzyło. Dostaliśmy przydział na Leńskiego. Kiedyś tam prężnie działał teatr żydowski, ale potem gmina żydowska nie miała już pieniędzy na utrzymanie. Jak my tam przyszliśmy była to kompletna ruina. Na początku przechodziliśmy przez jakieś dziury, a do biur, które znajdowały się na piętrze, wchodziliśmy po cegłach, bo nie było schodów. Sala koncertowa też była zniszczona – brakowało dachu. Ale wiele pracy i pieniędzy włożył w to dyrektor – Andrzej Tomasojć. Dzięki niemu w rok, może trochę więcej wszystko zostało wyremontowane. Szkoda, że po przemianach roku ‘89 to wszystko zamieniło się w ruinę. Tam była bardzo dobra akustyka, można było to utrzymać. Strasznie mi żal, bo tyle pracy w to Andrzej włożył. Pamiętam, jak kiedyś przychodzi do mnie do pokoju i mówi:

- Słuchaj, zaprosiłem Grechutę i zespół Anawa.

- Ale zmyślasz! – odpowiedziałam.

A potem przyjechali.

Pamiętam, jaka euforia w tedy była. Ale największa euforia zapanowała w mieście, gdy przyjechał Zenon Laskowik z kabaretem Tey z Poznania. Oni tam mieli swój teatr, na którego przedstawienia nie było nigdy biletów. Oni byli na tamte czasy gwiazdami, zwłaszcza Laskowik, Rudi Schubert i Bohdan Smoleń. Teraz już nie ma takich kabaretów, wszystko takie ordynarne, głupkowate. Ale to byli normalni, bardzo sympatyczni ludzie. Przyszli do biura Andrzeja i akurat leciał w telewizji mecz, to nie chcieli wychodzić, tylko ukradkiem zerkali na odbiornik. Przed występem pod salą na Nowym Świecie gromadzili się nawet ci, którzy nie mieli biletów, byle choć na chwilę zobaczyć swych idoli. Ja tam pracowałam i wiele osób mnie prosiło, żeby ich wprowadzić na salę. A dziewczyny z WSK-u ten występ cały nagrywały i potem w pracy odtwarzały po kilka razy. Pamiętam też, że jak przyjechał Jan Kaczmarek z kabaretem Elita, to poszli na grzyby. Tak im poszło, że cały lasy prawie wyrwali!

Mimo że pracowałam w WDK-u tylko 1,5 roku, to bardzo miło wspominam ten okres. Atmosfera mi się podobała. Wszyscy byli otwarci i życzliwi.”

Opowiadała: Była pracownica WDK

Informacje zebrane przez Karolinę Nowak i Małgosię Szymczak

"In 1977, the Provincial Committee of the Communist Party threw us out of the Theater. We got an allocation on Lensky’s (former name of street, now a day it is New World street). Before there was a very good Jewish Theatre, but then the Jewish community no longer had money to keep the building in the good condition. As we came there was a complete ruin. At the beginning we were entering through some holes in wall, and to the offices on the floor we were walking the bricks, because there was no stairs. The concert hall was also damaged - the roof was missing. But a lot of work and money were puted in the by the director - Andrzej Tomasojć. And because of that everything has been renovated in one year, maybe a little more. It is a pity that after the changes of '89, it all fell into ruin. There was a very good acoustics, it was possible to keep it. I'm very disappointed because it was so much of Andrzej. I remember ones, he come to my room and say:

- Listen, I invited Grechuta and group Anawa.(famous musicians of ’80)

- You joking! - I replied.

And then they arrived.

I remember such an euphoria was because of them. But the greatest euphoria reigned in the city when Zenon Laskowik arrived with the cabaret “Tey” from Poznań. They had their own theater and the tickets were always sold out. That were the stars of those times, especially Laskowik, Rudi Schubert and Bohdan Smolen. Nowadays there are no such cabarets, all are rude and goofy. But they were normal and very nice people. They come to Andrzej’s office and there was match on the television. They did not want to go out, but were stealthily watching the match. Before the performance started there where people without the tickets waiting in front of the doors. They just wanted to see their idols just for a while. I worked there, and many people have asked me to help them to enter the performance. The performance was recorded and after at work we were watching it a few times. I also remember Jan Kaczmarek, when he come with the cabaret Elite. They went to pick mushrooms in the forest. They found so much mushrooms, that they left almost empty forest.

Although, I worked in the WDK-in only 1,5 years, it was very nice memories from this period. I liked the atmosphere. All people were open and friendly. "

The story of the former employee WDK

Stories collected by Karolina Nowak i Małgosia Szymczak

Translated by Magda Pietrewicz

Pracowałam w WDK... cz 1 / I was working in WDK... part 1

2011-05-03T06:36:00.001-07:00

„Pracowałam w WDK najpierw w dziale wydawnictwa, a potem przeszłam do działu fotografii, gdzie zajmowałam się sekcjami fotograficznymi z całego dawnego województwa legnickiego. Organizowaliśmy warsztaty międzynarodowe, na które przyjeżdżali ludzie z krajów bloku wschodniego. Mieliśmy studio fotograficzne. Kiedyś ukradziono nam stamtąd maszynę drukarską. Pamiętam, że koledzy z administracji robi rozeznanie na dzielnicy. Wrył mi się w pamięć taki cytat: to nie nasze zrobiły, bo nasze siedzą w więzieniu!”
Potem z tego więzienia powychodzili i stali na ulicy. Imprezy trwały zazwyczaj do późnych godzin nocnych i jak wracaliśmy, a podchodził do nas ktoś obcy, miejscowi mówili: „zostawcie ich, bo to nasi są!” Traktowali nas jak swoich i żyło nam się z nimi dobrze, mimo że to była taka bandycka dzielnica.
Organizowaliśmy bardzo dużo imprez kulturalnych m.in. Misteria Jazzowe, Satyrykon, Legnica Cantat. Mogliśmy sobie na to pozwolić, bo organizowaliśmy (przymusowo) partyjne akademie i robiliśmy to dobrze. Ogólnie nie było to praca dla kogoś o słabych nerwach, ponieważ zmagaliśmy się z ciągłym konfliktem wewnętrznym. Pracowali tu ludzie wielką pasją. Czasami robiliśmy rzeczy sprzeczne z naszą moralnością i poglądami. Wciąż musieliśmy obchodzić cenzurę.
Najbardziej wspominam Legnica Cantat z ’81 roku, który odbywał się tuż przed stanem wojennym. Siedziałam w biurze organizacyjnym, bo przy dużych imprezach każdy pracownik WDK-u był angażowany do ich przygotowywania. Występował chór Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego – byli świetni, zarówno warsztatowo jak i w doborze repertuaru. Pamiętam, że w jury siedzieli profesorowie, a był to czas bardzo silnej cenzury. Chór KUL-u nie dostał głównej nagrody, mimo że zdecydowanie na nią zasługiwał. Akurat w tym czasie dostałam od brata z Austrii zdjęcie papieża, który przykłada ręce do oczu, udając, że ma lornetkę. Skrzyknęliśmy się w kilka osób i postanowiliśmy przyznać nagrodę specjalną – dyplom od Wojewódzkiego Centrum Kultury, na którym umieściliśmy właśnie to zdjęcie. Chórzyści mówili potem, że to dla nich najważniejsza nagroda, jaką kiedykolwiek dostali. To były najlepsze czasy dla legnickiej kultury.”

Opowiadała: Była pracownica WDK
Informacje zebrane przez Karolinę Nowak i Małgosię Szymczak

"I worked in the WDK firstly in the section of publications, and then I went to the photography department, where I took care off photography all sections of the former Legnica Province. We organized international workshops, at which came people from the countries of Eastern bloc. We had a photographic studio. Once the printing machine was stolen from there. I remember that my colleagues from the administration was doing some research in the neighborhood. A quotation imprinted in my memory: Our people could not did it because our people are in the jail! "
Then they went out from prison and they were standing on the street having a party till late in the night. When we were coming back, and some of us was accosted by a stranger, the locals usually said: let them go, because he is one of us. They treated us like part of them and we lived with them very well, even though it was the bandit district .
We organized a lot of cultural events including Mysteries of Jazz, Satyrykon, Legnica Cantat. We could afford it, because we organized Communist Party academies and did it well. Although we were forced to do it. Overall, this was not a job for someone with weak nerves because we were struggling with constant infighting. People here have worked great passion. Sometimes we do things against our morals and beliefs. Still, we had handled censorship.
What I remember the most was Legnica Cantat '81, which took place just before martial law. I was in the office of the organization, because when WDK organized a large events every employee was involved in their preparation. Choir of the Catholic University of Lublin (KUL) was great in the workshop and in the selection of repertoire. I remember, the jury was professors and it was a time of very strong censorship. The choir of KUL did not get the main prize, though definitely deserve it. Just in this time I got from my brother from Australia a photo of the Pope, who puts his hands to the eyes, pretending to have a pair of binoculars. Few people of us decided to award a special prize - a diploma from the Provincial Cultural Centre which we put this picture of Pope. Members of choir said that it was the most important award they ever got. Those were the best times for culture in Legnica. "

The story of the former employee WDK
Stories collected by Karolina Nowak i Małgosia Szymczak
Translated by Magda Pietrewicz

Potwór się budzi / The monster is waking up

2011-04-29T05:41:00.000-07:00

In Polish:

Z czym mi się kojarzy Nowy Świat?

Obecnie z ruiną, w której znowu chce się coś dziać. Jest jak zamarły w letargu potwór, który niczym Śpiąca Królewna, czeka na pocałunek aktywiacji.

Był tam kiedyś WDK i Teatr Żydowski. jak przez mgłę, wydaje mi się, że byłem tam na jakimś koncercie. Ale czy to tylko imaginacja zrodzona z czyichś opowieści - nie wiem.

Wiem za to, że w minionym dziesięcioleciu zostawiłem tam fragment swojego życia. A to dlatego, że, statystowałem tam w "Hamlecie". Próby, spektakle, garderoby. Kurz, dym (dużo dymu), piasek. Muzyka na żywo. Bieganie po trapach i po balkonie. Wieszanie Klaudiusza. Bycie fragmentem scenografii w "teatrzyku". Międzyczasowe rozmówki. Czasami nieprzyzwoite dowcipy Hamleta. Ciągłe ponaglanie Ofelii, żeby przyniosła ukochanemu ludowi worek ziemniaków. Żebraninowe straszenie wchodzących widzów. Morze czasu, słów i myśli.

Przez te wszystkie lata (2001 - 2009), oprócz Hamleta miała tam miejsce jeszcze jedna premiera. "Zona", którą udało mi się obejrzeć, nie zagościła niestety tam na dłużej.

No a teraz "potwór" się budzi...

Jimi Karankievitch

In English:

What are the association with the New World?

Currently, with the ruin, where once again something will happen. It is like a monster frozen in stagnation. It’s like the Sleeping Beauty, waiting for a kiss to wake up.

There was WDK (Cultural Center) and Jewish Theatre. I remember that as through a mist. It seems to me that I was there on the concert. But maybe it is just my imagination, which have born in my mind because of someone's story - do not know.

I do know that during the past decade, I left part of his life there. This is because I was a statist in the performance “Hamlet”. " Rehearsals, performances, dressing rooms. Dust, smoke (a lot of smoke), sand. Live music. Running after traps and the balcony. Hanging Claudius. Being a piece of scenery in "theater. " Conversation in the meantime. Sometimes Hamlet’s obscene jokes. Constant urge of Ophelia to bring to beloved people a sack of potatoes. Frightening of entering spectators. The sea of time, words and thoughts.

Through all these years (2001 - 2009), there was one more premier in this place. "Zona ," which I managed to see. Unfortunately, “Zona” were placed there no for a long time.

Well, and now the "monster" is waking up ...

written by : Jimi Karankievitch

translated by: Magda Pietrewicz

Nikolaistrasse 19

2011-04-28T00:01:00.000-07:00

In English:

(New World Street, Julian Lensky Street, Saint
Nicholas Street , Nikolaistrasse)

"In the years around 1883-1899 was owned by restaurateur Ernst Weist. In the
1883 year on the third floor lived a retired music director - Eugen
Trauwitz. In the years around 1899-1914 on the first floor living secretary
regency of Legnica, and (since about 1910) a financial adviser - Augustus Vogt.
In 1905 owner of the building was restaurateur's widow - Henrietta
Kubatschek nee Herwig, who lived on the ground floor. On the second floor
lived cadastral officer – Reinhold Quarder. In the years around 1905-1910
on the second floor lived city secretary (in 1910 the police secretary) Adolf Weide.

In the years around 1910-1919, the owner of the building and restaurant (in the 1919 it was
a tavern ) "Zum Reichsadler” was a restaurateur - Emil Mueller. In 1914,
year on the second floor lived widow – Bianca Warmuth nee Schlaubitz. In
1919 on the first floor living cinema operator, and also a carpenter -
Karl Barth. In 1921, the owner of the cinema ("Jupiter Lichtspielle") was
E. Hermann, who lived at. Green Street 3 (Zielona 3), and the administrator -
carpenter Karl Barth.

In 1926 the owner of the building and tavern was the workshop manager
Alois Langer, who in the years around 1926-1930 lived on the first floor.
Ran the tavern Ernst Seifert, who lived on the first floor. In the years
about 1914-1930 on the second floor lived painter master - Paul Hartramph.

In the years around 1930-1936 building was owned by the German Office
Postal and Telecommunications (in 1939, "Erholungsheim" Verw.-GmbH
d.Reichsbund. d Deutsch. Beamten). In 1930 the tavern
host was Karl Grossman. In the years around 1930-1939 on the first floor living
postman - Hermann Hindemith. On the second floor living a cobbler master -
Emil Gruendel. In the years 1933-1936 ran the tavern host - Alfred Strauch. On the second floor living widow - Klara Hartrampf nee Renner. In 1933 on the third floor lived a photographer - Hans Heep. In 1939 the tavern renter was host - Paul Jakob. On the first floor lived
Luisa Langer. On the second floor living cobbler master widow – Ida Gruendel
nee Brendel, seamstress Helen Merkel and
yardman - Erwin Naepelt. On the third floor lived a carpenter - Karl
Walter. "

Information taken from the book: Włodzimierz Kalski "Legnica
Tarninów "Part III, Legnica 2001, p. 141
Informaton found, translated and prepared by Roch Andrzejczak
Picture from: wroclaw.hydral.com

In Polish:

(ul. Nowy Świat, ul. Juliana Leńskiego, ul. św. Mikołaja, Nikolaistrasse)
ulica wytyczona w miejscu gdzie niegdyś znajdował się Szpital św. Mikołaja

"W latach ok. 1883-1899 właścicielem był restaurator Ernst Weist. W
1883 roku na III piętrze mieszkał emerytowany dyrektor muzyczny Eugen
Trauwitz. W latach ok. 1899-1914 na I piętrze mieszkał sekretarz
rejencji legnickiej i (od ok. 1910 roku) radca finansowy August Vogt.
W 1905 roku właścicielką była wdowa po restauratorze Henrietta
Kubatschek z domu Herwig, która mieszkała na parterze. Na II piętrze
mieszkał urzędnik katastralny Reinhold Quarder. W latach ok. 1905-1910
na II piętrze mieszkał sekretarz miejski (w 1910 roku sekretarz
policyjny) Adolf Weide.

W latach ok. 1910-1919 właścicielem kamienicy i restauracji (w 1919
roku gospody) "Zum Reichsadler" był restaurator Emil Mueller. W 1914
roku na II piętrze mieszkała wdowa Bianca Warmuth z domu Schlaubitz. W
1919 roku na I piętrze mieszkał operator kinowy, a zarazem stolarz -
Karl Barth. W 1921 roku właścicielem kina ("Jupiter Lichtspielle") był
E. Hermann, który mieszkał przy ul. Zielonej 3, a administratorem
stolarz Karl Barth.

W 1926 roku właścicelem kamienicy i gospody był kierownik warsztatu
Alois Langer, który w latach ok. 1926-1930 mieszkał na I piętrze.
Gospodę prowadził Ernst Seifert, który mieszkał na I piętrze. W latach
ok. 1914-1930 na II piętrze mieszkał mistrz malarski Paul Hartramph.

W latach ok. 1930-1936 kamienica była własnością niemieckiego urzędu
pocztowo-telekomunikacyjnego (w 1939 roku "Erholungsheim", Verw.-GmbH
d.Reichsbund. d Deutsch. Beamten). W 1930 roku gospodę prowadził
gospodnik Karl Grossmann. W latach ok. 1930-1939 na I piętrze mieszkał
pocztylion Hermann Hindemith. Na II piętrze mieszkał mistrz szewski
Emil Gruendel. W latach ok. 1933-1936 gospodę prowadził gospodnik
Alfred Strauch. Na II piętrze mieszkała wdowa Klara Hartrampf z domu
Renner. W 1933 roku na III piętrze mieszkał fotograf Hans Heep. W 1939
roku dzierżawcą gospody był gospodnik Paul Jakob. Na I piętrze
mieszkała Luisa Langer. Na II piętrze mieszkali wdowa po mistrzu
szewskim Ida Gruendel z domu Brendel, krawcowa Helena Merkel oraz
robotnik kolejowy Erwin Naepelt. Na III piętrze mieszkał stolarz Karl
Walter."

Informacje zaczerpnięte z pozycji: Włodzimierz Kalski "Legnicki
Tarninów"; część III, Legnica 2001, str. 141
Informacje znalezione, przygotowane przez Rocha Andrzejczak

DUA

2011-04-27T11:27:00.000-07:00

DUA, Nowi Swiat 19, named after Gershon DUA. It was a Jewish Theatre (in the Yiddish language). The theatre house was Jewish property. I heard it was recently re-opend. The first play I saw there was "Ha'Dibbuk", played by famous actor Ida Kamiska. DUA had plays such as: two Konillemel, Shalom Aleichem's plays, Ha'Dibbuk, DJigan and Shumacher.

Above the theatre – there was a place where theatre courses were held, along rehearsals of a quire, dance company, mandolin orchestra, wind instruments orchestra - he Played the trumpet in this orchestra for 10 years. They represented the city in concerts at many places all over Poland.
The DUA was a marginal thing for us, although we used to have parties there over Saturdays.
In the club there (above the theatre hall) were chairs, and someone used to play live music, or the gramophone played. We used to dance Rock 'n roll (Elvis), Marino Marini and many different kinds of music. I remember the Russian composer Dunajewski music.

The theatre stopped working in late 50's (when most of the Jews left Poland, in 1956-7).

General – life in Legnica, and Jewish life in Legnica

Cultural life ware very much developed during that time in Legnica (40's-50's).
Most of our lives there were concentrated in the Jewish primary school (school number 7). Everyone were Jewish there – staff, teachers and pupils. We didn't have much relation Poles during primary school. Later on in high school we did.
There were Kibutzzim in the town, socialistic oriented: Gordonia, Mizrahi, Ha'shomer Ha'tzair and more. Itzik – was in a Polish youth movement, it socialistic oriented.
During '46-'48 most of the Jews have left the town. In December 1946, 3200 Jews lived in Legnica. At the pick 8000 Jews lived there.
Many factories for Jews were established there ("cooperatives"), owned by Jews.

Interview summary with:
Itzchak Fogelman (born 1934), Lived in Legnica: March 1946-February 1964
Miriam Fogelman (born 1938), Lived in Legnica: 1953-1964 (lived in Nowi Swiat number 12)
Autors of text: Rotem Volk, Inna Eizenberg, 1. Naama Berman
Photo taken from: http://www.wroclaw.hydral.com.pl/320284,foto.html

"Stara" mieszkanka Legnicy od 47 roku

2011-04-27T05:40:00.000-07:00

Mieszkała na ul Działkowej. Nowym Światem chadzała codziennie prowadzając dzieci do przedszkola. Pamięta, że wcześniej ulica nazywała się Ałema Sziłejhema (niestety pamięta tę nazwę tylko fonetycznie). Później Żydzi zmienili ją na Nowy Świat.

Pamięta czasy Teatru Żydowskiego DUO. Odbywały się tam różne występy, na które chadzała. Szczególnie utkwił jej w pamięci występ słynnego w latach 60-tych Kabaretu, którego nazwy nie pamięta, ale kojarzy jej się nazwisko Kaczmarek. Ponieważ jest również fanką muzyki cygańskiej, zapamiętała występ grupy Romskiej.

Były tam organizowane różnego rodzaju imprezy dla dzieci: "choinki" zakładowe, przedstawienia.

W przerwach występów można było pójść na kawę i kupić coś do picia dzieciom w mieszczącym się tam kiosku/bufecie.

Wraz z mężem bywała również na walkach bikserskich, które były tam organizowane.

Pamięta, że przez wiele lat działo się tam bardzo dużo, aż pewnego dnia się to urwało

Jimi Karankievitch

Street "New World"

2011-04-27T05:29:00.000-07:00

Story of the street "New World" in Legnica, like all of the most small

and dark Polish streets, is connected with small hooligans, dark

interests, misfortune ...

And so was the Gypsy, his name was Rubin. He his neck was burnt and

movement inflexible. He was the dark nature of the terror of children

in primary school. He moved to Germany in his teens, and when he

returned, became wiser. ..Why? Anyone knows...

Another story is connected with the boy - Damian, who had the

misfortune to be born into a family of alcoholics. Despite his

passion, which was football, had committed suicide. The reason was

probably heartbreak. After this incident his sister and her baby left

the family home...

A good story is connected with women with a Greek origin, who's got an

Asylum with her family in Legnica. Unfortunately nowadays she has

serious health problems.

Is it possible that the place had a bad influence on people? Or maybe

bad people have an influence of this place? It all sounds mysterious ...

I'm curious, where is the truth.

Stories collected by Hania

Historie Nowego Świata / The story of the New World

2011-04-27T05:22:00.000-07:00

Już 6 maja na Nowym Świecie zaczynamy warsztaty teatralne. Pracować będziemy nad Historiami zebranymi. Wciąż szukamy i zbieramy opowieści. Trochę już ich mamy… Poczytajcie!

On 6^th of May in the New World Center drama workshop will start. So, it’s very soon. We’ll work on the stories about this place. We are still searching for stories. Already some of them are collected… You are very welcome to read!

17 kwietnia 2011-podsumowanie wyników etno-badań

2011-04-17T12:40:00.000-07:00

W ostatni dzień projektu spotkaliśmy się by podsumować wyniki badań . Zebraliśmy ok. 20 rozmów - wywiadów, w których pytaliśmy się o wspomnienia z Łemkowszczyzny, rozmawialiśmy przeważnie ze „świadkami historii”, ludźmi pamiętającymi czasy przesiedleń na teren Dolnego Śląska. Jednak kontaktowaliśmy się także z młodszymi generacjami Łemków, którzy wskazali nam elementy, na które powinniśmy zwracać uwagę prowadząc badania a także wprowadzili nas w kulturę i historię tej grupy.

Rozmawiając ze starszymi Łemkami staraliśmy skupiać się na tematyce dzieciństwa i młodości na Łemkowszczyźnie, wspomnień związanych z tym terenem. Ponieważ tematyka przesiedleń jest ważnym faktem historycznym w tożsamości , bardzo często stawała się kolejnym etapem rozmów. Niektórzy z naszych rozmówców uważali, że czas przesiedleń był najważniejszym wydarzeniem w historii Łemków, kiedy to zostali pozbawieni swojej ojcowizny i terenów, na których od pokoleń żyli i pracowali. Usłyszeliśmy także wiele opowieści o codziennym życiu na tzw. ziemiach odzyskanych, szczególnie ciekawe były wspomnienia z pierwszych miesięcy organizowania życia w nowym miejscu. Jeden z informatorów gdy obudził się pierwszego dnia w nowym domu, nie mógł przyzwyczaić się do nowego krajobrazu, mówi : brakowało mi czegoś, brakowało mi gór.

W ostatnim dniu trwania projektu zebraliśmy się, by wstępnie wybrać ze wszystkich usłyszanych opowieści elementy wspólne we wspomnieniach całej grupy. Dyskutowaliśmy także które z konkretnych historii powinny znaleźć się w planowanym na przełom sierpnia i września spektaklu, którego reżyserami i aktorami będą młodzi Łemkowie i Polacy.

Niektóre z rozmów we fragmentach znalazły się na blogu, jednak większość nadal jest transkrybowana.

W ostatnim dniu trwania projektu oglądnęliśmy także film Ostatnia podróż do domu, który opowiadał o wspomnieniach przesiedlonych Bojków. Zostali oni wysiedleni z Bieszczad na tereny północnej Polski. Podobnie jak Ukraińcy i Łemkowie stracili należące do nich od wieków tereny. W filmie pokazana jest podróż Bojków na ich rodzime tereny.

Na przełomie sierpnia i września będzie organizowany spektakl opierający się na zebranych historiach najstarszych Łemków. Już teraz zapraszamy serdecznie młodych Łemków i Polaków do współtworzenia spektaklu.

Dziękujemy serdecznie wszystkim, którzy pomogli nam w zbieraniu opowieści, a w szczególności naszym rozmówcom, którzy poświecili czas na to, by podzielić się z nami swoimi wspomnieniami.

Marcelina Jakimowicz

Etno-badania. W głowach się kołatało, że długo ziemi nie zobaczymy...

2011-04-17T01:11:00.000-07:00

Tam

W domu było ich kilkoro, starsza siostra rządziła młodszym rodzeństwem. Miała jakieś pieniądze, więc się jej bali. Gdy paśli krowy to zawsze coś pośpiewali. Jak wielu naszych rozmówców Pan Ł. zaznacza, że mimo panującej w tamtych czasach biedy naród łemkowski zawsze był wesoły i lubił śpiewać.

W domu na ścianie był cały ciąg świętych obrazów. Na wóz zabrali tylko kilka, zawinęli w siano delikatnie, żeby się nie obiły: m.in. Chrystusa i Maryję. Te obrazy zachowały się w dobrym stanie, bo były nowsze. Zabrano też kilka obrazków, które były w rodzinie od dawna., prawdopodobnie po pradziadkach Pana Ł. Po wielu latach, gdy obrazki zaczęły się kruszyć proboszcz doradził by je spalić i popiół rozsypać po rzece. Dlatego w domu Pana Ł. zostały na ścianie tylko najnowsze ikony Chrystusa i Maryi...

Z zabaw dziecięcych pamięta jak mama dla zajęcia czasu maluchom wysypywała groch na kartkę. Gra podobna do popularnych pchełek. W letnie di kąpano się w rzekach. Chłopcy robili wygłupy, zaczepiali dziewczyny.

Pan Ł. mówi, że Łemkowszczyzna była biedna ale wesoła. Organizowano zabawy, potańcówki, na których przygrywała czteroosobowa orkiestra. Dziewczyny przychodziły z butami w ręku, żeby ich nie zabrudzić przed pokazaniem się. Trzeba było zatańczyć z dziewczyną niekiedy nawet jak się nie podobała, bo tak wypadało. Zabawy organizowano tam, gdzie była drewniana podłoga i trochę miejsca na tańce.

W domach często na podłodze była ubita ziemia, polewana wrzątkiem, by zrobiła się skorupa. Drewniane podłogii weszły później do powszechnego użytku.

Mieli dwa dni na spakowanie się, brali tylko potrzebne rzeczy, resztę zostawili. Na polu zostało zboże, na piecu zakwas na chleb. Nie wiedzieli gdzie jadą. Myśleli, że wrócą jednak jak powiedział Pan Ł: W głowach gdzieś tam się kołatało, że długo ziemi nie zobaczymy i prawdopodobnie tam nie wrócimy. Jednak chcieli wierzyć, że jadą tylko na jakiś czas. Z czasu przesiedleń pamięta wszechogarniające poczucie pośpiechu. Gdy siedział na wozie trzymając w dłoniach lejce a rodzina pakowała kolejne tobołki cały czas mówiono im, że mu się śpieszyć. Gdy już odjeżdżali spadł mu pod końskie kopyta kapelusz. Czuł, że nie może już go podnieść. Po drodze widział jak ludzie wyrzucają cięższe rzeczy, ponieważ konie mocno załadowanymi wozami nie mogły podjechać pod górę. Na trasie wypędzeń co jakiś czas widać było jakieś żarna, skrzynie na mleko bądź całe tobołki. Droga usiana śladami historii ludzkiego nieszczęścia...

Na roboty do Niemiec...

W wieku 19 lat został wywieziony do Niemiec, tam pracował 5 lat.Mówi, że był młody dlatego tak mocno nie odczuł, że jest mu ciężko. Jedzenia nie dawali mało, spał na sianie, miała zajmować się końmi i krowami. Konie co kilka dni były czyszczone, musiał wchodzić na stołek by dosięgnąć kłębu. Potem przychodził Niemiec, wyciągał chusteczkę, przecierał grzbiet. Chusteczka była brudna. Mówił: Noch einmal, schnell....i tak kilka razy.

Ludzie byli podzieleni na kilka grup ze względu na prace, którymi się zajmowali. Byli tam Polacy, oprócz Pana Ł. jeszcze jeden Łemko, Ukrainiec, Francuzi. Robili sobie wzajemnie psikusy: np. gdy Pan. Ł wracał ze stajni z widłami to nadkładał drogi żeby strzepać widły nad świeżym praniem leżącym w misce. Kilka razy miał rozmowy z gospodarzem przez takie psikusy. Któregoś razu grożono mu pistoletem. Powiedział tylko: Strzelajcie, mnie wszystko jedno i chyba gorzej już nie będzie. Cierpiał psychicznie bo był daleko od swoich a fizycznie było mu dobrze, bo był młody.

Tutaj

Gdy przyjechali na Dolny Śląsk wysadzili ich obok jeziora. Rozpoczęły się poszukiwania wolnych domów. Spali w stodole, bo w dachu ich nowego domu była wielka dziura od bomby. Orząc, ręcznie wybierali do wiader niewypały.

Pewnego dnia kilka lat po wojnie przyjechał do nich Niemiec, który jako dziecko opuścił ten dom udając się na zachód. Razem z Panem Ł. poszli na grób dziadków Niemca. Wspominał czasy dzieciństwa na tych terenach. Pan Ł. czuł, że przeżyli to samo mimo różnego pochodzenia. Mówi, że gdy dawny mieszkaniec zobaczył stan domu, który nosił jeszcze ślady wojny na swoich murach zatrzymał się przed drzwiami wejściowymi: Ten Niemiec stanął w progu, oparł się i wył jak syrena. Wył, tylko to, dalej nie mógł iść. Mnie od razy się nasza chata przypomniała. Może biedna ale jednak od dziada nasza. To same doświadczenie, on taki sam człowiek i tak samo cierpi jak ja.

Marcelina Jakimowicz

Etno badania. Dlaczego ziemniaki to kumpery?

2011-04-16T17:05:00.000-07:00

Pan Michał Romaniak został przesiedlony z Florenki kiedy miał 10 lat. Opowiada, że za rzeką Białą były wspólne pastwiska. Tam dzieci pasły krowy.

Zapytany o zabawy wspomina strażackie ćwiczenia, kiedy to kazano biegać z wiadrami wody. Pamięta też zabawę w nauczyciela. Pisało się białą kredą po ścianach. Coś z tego wyszło, bo został nauczycielem. Uczył fizyki.

Dido, czyli dziadek. Tak nazywano Wasyla Łuczkowca, opowiadał dzieciom wiele historii i bajek. Ale nie za darmo. W zamian trzeba było zaśpiewać, recytować wiersz czy przeskoczyć przez ognisko.

Jedna z zapamiętanych historyjek tłumaczyła dlaczego ziemniaki w wiosce, gdzie mieszkał nazywano kumpery. Kiedy chłop kupował u Żyda ziemniaki, ten wytłumaczył mu, że pochodzą z Peru mówiąc „kom Peru”. Namawiał: „Waniu kup sobie takie bardzo dobre do jedzenie. Chłop kupił i zapamiętał to jako nazwę warzywa stąd „kompery”. Faktycznie posmakowały, gotowali je dość często. Po kilku dniach z pobliskiej wsi na obiad przyszedł teść. Kiedy poczęstowano go ziemniakami też przekręcił nazwę. Wyszły z tego "kampary" a może i jeszcze inaczej. Różne nazwy powędrowały przez okolicę i tak w kilku wioskach położonych blisko siebie nazywano ziemniaki inaczej.

Ulubioną zabawką Pana Michała były drewniane klocki. Nie zachowały się do dziś, ale są inne pamiątki. Na przykład prasa do sera, chłodżenycia, czy międlica do międlenia lnu.

Magda Pietrewicz

Etno- badania. Łamańczyk

2011-04-16T16:44:00.000-07:00

Opowieści pana Michała Romaniaka

Podczas wieczornic draczki darły pierze i przędły, przy okazji umilając sobie czas śpiewami. Na ich zakończenie następował "łamańczyk". Do izby wpadali kawalerowie i pannom, do których "czuli miętę" porywali zza pasa u spódnicy furki inaczej zwane kądzielami (patyki na których była kądziel, z których ręcznie przędzono) i łamali je na kolanach. Z takim złamanym kijem młodzieniec szedł do ojca swojej oblubienicy ze słowami:

- Naszku ( naszek to w wolnym tłumaczeniu ojciec chrzestny) złamałem furkę ... (tu padało imię ukochanej).

Wyjścia z tej sytuacji były dwa: ojciec mógł przyjąć lub też odmówić zalotnikowi.

Jeśli padały słowa: - To zrób nowy - młodzieniec dostawał przyzwolenie na spotykanie z dziewczyną. W przypadku gdy usłyszał: - Zrobię jej ja nowy - odchodził z przysłowiowym kwitkiem.

Jimi Karankiewicz